X
x جهت سفارش تبليغ در سایت ثامن بلاگ کليک کنيد



سلام ورحمت وبرکات خداوندبرانبیاءواولیائش بخصوص پیامبرص وآل واصحاب وامهات المؤمنین


          ==================صاحب وبلاگ: عبدالرحمن عباسی ========= =========كارشناس ارشدتعليم و تربيت(اسلامي)

========================== === لااله الاالله محمد رسول الله

نگاهی به پیشینه ی اسلام و فرهنگ کُرد و خدمات برجسته ی علمای مسلمان کرد به اسلام، و اشعار و افکار علامه ملاعبدالکریم مدرس(عالم بزرگ مذهب امام شافعی رحمه الله) و اساتید بزرگوارشاعر بورهان قانع و عبدالرحمن شرفکندی مشهور به هه ژاروعبدالرحیم مولوی و میرزا عبدالقادر پاوه ایی و خطبه ی بدون نقطه ی حضرت علی(ع) و زندگی نامه امام عبدالقادر گیلانی(رح) و نقطه نظرات آل و اصحاب و تابعین و علمای بزرگوار [که درود و رحمت خداوند شامل حال همه ی آنان باشد] خصوصاً عمرفاروق(رض) و امام علی(ع)و سرگذشت ذوالقرنین(که بنا به تحقیقات موثق همان کورش کبیر پادشاه ساسانی است) و حضرت مریم(س) و عیسی(ع) براساس آیات قرآن و روایات پیامبرص و سرانجام حکمرانی حضرت حسن مجتبی(ع) و حضرت معاویه(رض) و حضرت عمربن عبدالعزیز(رح) و سلطان صلاح الدین ایوبی و پندها و اندرزهای قرآنی و مباحث و مسائل دیگر مثل رابطه ی دین و سیاست و سرگذشت امام عبدالقادر گیلانی و طریقت اسلامی و نظرات امام زین العابدین در خصوص توحید و بعضی دعاهای خاص ایشان و دعاهای نبوی در اوضاع و شرایط مختلف و دعاهای قرآنی که انبیاء و اولیای خداوند براساس الهام خداوند متعال قرائت نموده اند تا از مصائب و مشکلات خود رهایی پیدا نمایند.

گردآوری: رحمان(عبدالرحمن) عباسی-کارشناس ارشد علوم تربیتی(فلسفه تعلیم و تربیت گرایش اسلامی)- مهرماه سال 1396هجری

 

با توجه به احساس نیاز در مسائل فکری و مذهبی تدبیری اتخاذ شده است که اعتقادات ناب و افکار مذهبی معتدل و رایج در مناطق مختلف کردستان {عراق، ایران، ترکیه، سوریه و...} بیان شود تا در خصوص مفاهیم اصیل و مهم دین اسلام)، از زبان و قلم علامه عبدالکریم مدرس بعنوان پیروی قرآن و سنت در مذهب امام شافعی برای قوم مظلوم کُرد به گویش کُردی استفاده ی لازم در دنیای تکنولوژی و فضای مجازی، توسط افراد طالب حق خصوصاً جوانان امکانپذیر باشد. با توجه به اینکه نگارش و فونت کردی در اختیار نبوده در گذاشتن بعضی از علامات کوتاهی شده است که از خوانندگان پوزش میخواهم انشاالله در صورت دسترسی به نگارش کردی وعلائم مورد نظر اصلاحات لازم صورت میگیرد. با توجه به اینکه خداوند ما را در بطن دردسرخاورمیانه و بین کشورهای جهان سومی خلق نموده است ناچار هستیم ضمن حفظ فرهنگ خود با فرهنگ کشورهای اطراف آشنا شویم. و از تبادل زبانی و فرهنگی به نحو احسن استفاده کنیم. که علمای دینی مانند مولوی و عبدالکریم مدرس و امثال آنها در سه زبان فارسی و کردی و عربی دارای مهارت خاص بوده اند و در هر سه زمینه فعالیت مثبت در خلق آثار و اشعار داشته اند امید است سایرین هم مانند آنها بتوانند از شرایط و احوال مختلف به نفع تعلیم و تربیت افراد بخصوص جوانان بهره گیرند. از شما خوانندگان عزیز انتظار دارم با دعای خیر زمینه بهرمندی از رحمت حق را برای حقیر فراهم سازید.

 

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

در آغاز سررشته ی کلام را به دانش آموخته جامعه بغداد قدیم،شیخ اجل سعدی بزرگوار مشهور به استاد و سلطان سخن، واگذار میکنم:

به    نام   خداوند   جان آفرین

                  حکیم   سخن  در  زبان  آفرین

خداوند       بخشندۀ    دستگیر    

    کریم  خطابخش    پوزش پذیر

عزیزی که هرکزدرش سربتافت 

      به هردر که شدهیچ عزت نیافت

سر      پادشاهان    گردن  فراز

       به   درگاه   او  بر   زمینِ   نیاز

نه گردنکشان را  بگیرد  به فور 

      نه عذر آوران  را   براند به جور

و گر ترک خدمت کند لشکری 

      شود شاه  لشکرکش  از وی بری

و  لیکن  خداوند  بالا و  پست        به عصیان در رزق به کس نبست

دوکَونش یکی قطره از بحرعلم

       گنه  بیند  و  پرده  پوشد  به حلم

آدیم  زمین  سفرۀ  عام  اوست   

           برین خوان یغماچه دشمن چه دوست

اگر  بر  جفا    پیشه    بشتافتی

      کی  از  دست  قهرش امان یافتی؟

بری ذاتش ازتهمت ضدوجنس   

  غنی ملکش از  طاعت جن و انس

پرستار امرش همه چیز و کس

      بنی  آدم   و    مرغ    و      مگس

چنان  پهن،  خوان کرم گسترد  

   که سیمرغ  در قاف، قسمت خورد

لطیف   کرم   گستر  کار ساز   

   که  دارای  خلقست  و  دانای  راز

مرو  را  رسد  کبریا   و  مَنی     

  که ملکش  قدیمست و ذاتش غنی

یکی را به سر برنهد تاج بَخت   

   یکی را به  خاک اندر آرد ز تخت

کلاه  سعادت  یکی بر سرش  

       گلیم   شقاوت   یکی   در  برش

گلستان  کند  آتش  بر خلیل 

       گروهی  بر آتش  بر  ز  آب  نیل

گرآنست منشوراحسان اوست 

         و راینست  توقیع  فرمان  اوست

پس پرده  بیند  عمل های بد    

     همو  پرده  پوشد  به  آلای خود

به تهدید گر برکشد تیغ حکم   

       بمانند   کر و  بیان    صمّ بُکمٌ

و گر در دهد یک صلای کرم  

       عزرایل    گوید    نصیبی   برم

به درگاه  لطف و بزرگیش بر

          بزرگان  نهاده  بزرگی  ز  سر

فروماندگان رابه رحمت قریب   

     تضرع کنان رابه دعوت مجیب

بر احوال نابوده علمش بصیر  

        به اسرار  ناگفته  لطفش  خبیر

به قدرت  نگهدارِ بالا وشیب  

        خداوندِ   دیوان  روز  حسیب

نه مستغنی ازطاعتش پشت کس

          نه برحرف اوجای انگشت کس

قدیمی  نکوکار نیکی  پسند    

       به کِلک  قضا در رَحِم نقشنبند

زمشرق به مغرب مه وآفتاب  

        روان  کرد  و بنهاد  گیتی برآب

زمین  از  تب لرزه آمد ستوه  

       فرو کوفت بر دامنش میخ کوه

دهد  نطفه را صورتی چون پری  

     که کردست  برآب صورتگری

نهد لعل وپیروزهَ  درصلب سنگ  

      گل لعل  در شاخ  پیروزه رنگ

زابرافکند قطره ای  سوی یَم  

       ز صلب آورد نطفه ای در شکم

زآن  قطره  لولوی  لالا  کند   

      و زین  صورتی  سروُ بالا  کند

برو علمِ یک ذرّه پوشیده نیست

     که پیدا و پنهان به نزدش یکیست

مهّیا  کنِ   روزی   مار  و  مور   

  اگر چند بی دست و پایند و زور

به امرش وجودازعَدَم نقش بست  

  که داند جزاوکردن ازنیست هست

دگر  ره  به  کَتمِ   عدم  در  برد   

  و ز آنجا  به صحرای  محشر  برد

جهان     متفق    بر      اِلهیّتش 

     فرو    مانده  از   کنه     ماهیّتش

بشر   ماورای   جلالش  نیافت  

      بصر   منتهای   جمالش    نیافت

نه بر اوج ذاتش پرد مرغ وَهم  

     نه درذَیل وصفش رسددست فهم

درین ورطه کشتی فروشد هزار 

     که  پیدا  نشد   تخته ای   بر کنار

چه شبها نشستم درین سیر، گُمُ 

      که دهشت  گرفت آستینم که: قُم

محیطست  علم  مَلِک  بر بسیط  

    قیاس  تو  بر  وی  نگردد  محیط

نه  ادراک  در کنه  ذاتش رسد   

   نه فکرت  به غور  صفاتش رسد

توان در بلاغت به سَحبان رسد  

     نه در کُنهِ  بیچونِ  سبحان رسید

که خاصان دراین ره فَرَس رانده اند

     به«لا اُحصی»ازتک فرومانده اند

نه هر جای مرکب توان تاختن  

     که جاها   سپر   باید    انداختن

و گر سالکی  محرم راز گشت     

   ببندند   بر  وی   دَرِ    بازگشت

کسی را درین بزم ساغر دهند  

      که   داروی  بیهوشیش  دردهند

یکی باز را دیده  بر دوختست  

      یکی دیده ها باز و پرسوختست

کسی ره سوی گنج قارون نبرد

       و  گر  برد،  رَه  باز  بیرون  نبرد

بمردم درین موج دریای خون 

      کزو کس نبردست کشتی برون

اگر طالبی که این زمین طی کنی 

       نخست اسب باز آمدن پی کنی

تأمّل  در   آیینه ی   دل  کنی    

    نخست اسب باز آمدن پی کنی

مگر بویی ازعشق، مستت کند

        طلبکار   عهد    اَلَستَت    کند

به پای  طلب  ره  بدانجا بری   

     و ز  آنجا  به  بال  محبت پری

بدرّد  یقین  پرده  های  خیال  

       نماند   سرا   پرده  اِلاّ    جلال

دگر مرکب عقل را پویه نیست 

     عنانش بگیرد   تحیّر که  بیست

درین بحر جز مرد داعی نرفت

       گم آن شد که دنبال راعی نرفت

کسانی  کزین  راه  برگشته اند

       برفتند و  بسیار  و  سر گشته اند

خلاف پیغمبر(ص) کسی ره گزید  

     که هرگز  به منزل نخواهد رسید

مپندار   سعدی  که  راه  صفا 

       توان رفت جز بر پی مصطفا(ص)


إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يِهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿9﴾الاسراء

لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ  إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ  ﴿117﴾ التوبة

لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿128﴾ التوبة صدق الله العظیم

رضیتُ بالله رباً وبالقرآن اماماً  و بالاسلام دیناً و بالمحمدٍ نبیاً و رسولا.ً      

سلام ورحمت وبرکات خداوند بر انبیاء و اولیائش بخصوص پیامبرص و آل و اصحاب (خاصةً عشرة مبشرة إنهم افضل هذه الأمة {ده نفر از سابقون اولین که به هنگام ادای نماز مطابق حرکت رسول الله ص بسوی کعبة الله ( مسجد الحرام) تغییر قبله دادند و همواره آماده ی فدا کردن جان و مال خویش در راه رسالت الهی بودند از اینرو مژده ی بهشت را از رسول خدا ص دریافت نمودند که اسامی این بزرگواران به ترتیب ذیل است: ابوبکرصدیق و عمرفاروق و عثمان ذی النورین و علی،حیدرکرار و أبوعبیده بن جراح طلحه و سعد بن ابی وقاص و طلحه بن عبیدالله و زبیر بن عوام و سعید بن و عبدالرحمن بن عوف} و سایر اصحاب الاخیار) وامهات المؤمنین. رضوان الله تعالی علیهم اجمعین.

نکته مهم:مسئله مهم در این حدیث تنهامعرفی بهشتیان  و محدود کردن به ده نفر نیست که اصحاب پیامبرص مادامکه به ایمان از دنیا رفته باشند درنهایت به بهشت میروند بلکه معرفی افراد نمونه و شایسته امت است تا همواره سایرین آنها را الگو و امام خود در حل مشکلات بدانند شبیه آنچه حضرت عیسی ع در هنگام عروج بسوی آسمان از حواریون خود یک الگو و نمونه خواست تا به جای خود برای عملیات انتحاری و مبارزه با مخالفان و مشرکان بفرستد و فرمود چه کسی حاضر است تا به شکل من در آید و در آخرت اولین یار بهشتی همراه من باشد کسی جواب همکاری نداد جز یک نفر از یاران که از حیث جثه کوچکتر از بقیه بود و این بی تناسبی هیکل به ذوق عیسی ع خوش نیامد تا جائیکه خواسته اش را میان یاران تکرار کرد و از قدر الهی فقط همان فرد حواری عزیز شجاع، به ندای عیسای معجزه و محبوب جواب داد و دستی شفابخش و معجزه گر بر سرش کشید و به إذن الله به شکل خود حضرت عیسی ع درآمد وبه میدان نبرد رفت تا به دست ظالمان جور به دار کشیده شود و عیسی در همان محفل به خواب آرام و تسکین بخش الهی فرو رفت و سقف اتاق شکافته شده و به امر خداوند عروج عیسی ع بسوی آسمان دوم صورت گرفت تا با امر الله در شب معراج برادر بزرگوارش محمدص را باسلام گرم استقبال کند که شاید ماموریت ناتمام وی را به خوبی تمام کند و به گواه خداوند و صادقان، محمدص ماموریت تمام انبیاء را کامل نمود. درود و رحمت خداوند بر همه انبیاء و پیروان پاک و صادقشان.

خدایا ما را هم از جمله ی تابعان آنها قرار بده آمین یا ربَّ العالمین.

خط قرمزهای مسلمان:

خط قرمز اول:

1-             توحید(ایمان به خدا و نفی شرک):

ایمان به خداوندصاحب جمیع صفات و اسماء الحسنی و فقط او را عبادت کردن و فقط از او یاری خواستن:

 

به نام خداوند رحمتگر مهربان (1)


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ﴿1﴾

ستايش خدايى را كه پروردگار جهانيان (2)


الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿2﴾

رحمتگر مهربان (3)


الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ﴿3﴾

[و] خداوند روز جزاست (4)


مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ﴿4﴾

[بار الها] تنها تو را مى‏پرستيم و تنها از تو يارى مى‏جوييم (5)


إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ﴿5﴾

ما را به راه راست هدايت فرما (6)


اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ ﴿6﴾

راه آنان كه گرامى‏شان داشته‏اى نه [راه] مغضوبان و نه [راه] گمراهان (7)


صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ﴿7﴾ صدق الله العظیم

   و هیچکس را شریک و فرزند و همکار وی قرار ندادن:

به نام خداوند رحمتگر مهربان


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

بگو اوست‏خداى يگانه (1)


قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ﴿1﴾

خداى صمد [ثابت متعالى] (2)


اللَّهُ الصَّمَدُ ﴿2﴾

[كسى را] نزاده و زاده نشده است (3)


لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ﴿3﴾

و هيچ كس او را همتا نيست (4)


وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ ﴿4﴾ صدق الله العظیم

 لذا مسلمان مجوز ندارد از صاحبان مقام علم و تقوی و نبوت که افضل آنها محمد(ص) است درخواست کمک و یاری نماید و اگر هدفش از این درخواست و دعا تمجید مقام آنها نزد خدا باشد عذر بدتر از گناه است چرا که در جایگاه پرستش و قدرت تنها مقام الله جل جلا له لایق ستودن است و ملائک و انبیاء خود نیازمند رحمت بیکرانش هستند و هرگونه طلب و درخواست مادی یا معنوی از غیر خدا(مثل ملائک،انبیاء،اولیای صالح،اصحاب،علماء، و یا قبر و نماد و نشان هر کدام از بزرگان مذکور) مخالفت با آیات روشن الهی و افتادن در باتلاق شرک خسرانبار و ویرانگر است:

و هر كس با خدا معبود ديگرى بخواند براى آن برهانى نخواهد داشت و حسابش فقط با پروردگارش مى‏باشد در حقيقت كافران رستگار نمى‏شوند (117)


وَمَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ ﴿117﴾

و بگو پروردگارا ببخشاى و رحمت كن [كه] تو بهترين بخشايندگانى (118)


وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ ﴿118﴾ المومنون

 

 

 

 و بایستی از هر گونه شبهه شرک آمیز پرهیز و توبه نمود تا به توحید واقعی رسید. 

 

خط قرمز دوم:

2- قرآن معجزه ی پیامبر(ص) و امام و هدایتگر انسان در هر عصر و زمانی:

قرآن داراي تناقض نيست. بلکه حاوی آیات روشن و متشابه(آیات رمز الهی یا آیاتی که بعداً معانی آنها روشن میشود)است که بایستی به کل آن ایمان داشته باشیم و دستورات روشن را در زندگی فردی و اجتماعی اعمال کنیم. واهل کتاب را نه تصدیق و نه تکذیب کنیم بلکه بگویم به آنچه بر محمدص و پیامبران پیش از او( درود خداوندبرهمه آنان باد) نازل شده ایمان داریم.

 همچنین قرآن مجید آخرین کتاب مقدس الهی است که خداوند محافظت آن را ضمانت نموده است تا مثل کتب مقدس انبیائ قبل، توسط دنیاپرستان نتوانند در آن تغییر و تحریف ایجاد کنند و ما به قداست تورات و انجیل ایمان داریم و به انبیای دعوتگر این کتابها هم مثل پیامبر اسلام ص ایمان داریم منتها چون دعوت و برنامه آنها برای قومی خاص(بنی اسرائیل) و در زمانی خاص بوده است ضرورتی در محافظت از کتاب آنها الی الابد وجود نداشته است و این از اهمیت و قداست انبیاء و کتابهای مقدس آنها چیزی نمی کاهد و چون خداوند قرآن را بعنوان کتاب و برنامه ی جامع ابدی دین و رسالت اسلام در نظر گرفته شالوده ی اصلی دعوت توحیدی آنها را در آیات قرآن بیان فرموده است تا دین اسلام هدایت و رهبری تمام اقوام را در نظر بگیرد نه فقط قومی خاص را. البته در گذشته و حال هم شبهه ی مطرح میکنند اینکه پیامبرص برای راهنمایی اعراب آمده نه اقوام دیگر، در حالیکه بررسی آیات قرآن به روشنی نشان میدهد که محمدص ماموریت جهانی یکتاپرستی را برای تمام انسانهای روی کره ی زمین مطرح ساخته است و پیروان ادیان گذشته و مردمان تمام طوایف و اقوام روی کره ی زمین را خطاب قرار داده و در ابلاغ دستور خداوند با تمام توان تلاش نموده است تا اتمام حجت الهی بطور کامل صورت گرفته باشد و بهانه های بیهوده افراد در روز قیامت جز رسوایی ارزشی نداشته باشد.

از میان فیلسوفان و اندیشمندانی که نگاه کرده ام نظرات جان دیویی برایم جالب بوده است خصوصاً در باب تعلیم و تربیت و سیاست. وی در خصوص افکار و اندیشه های تربیتی و پرورشی بازسازی تجارب گذشته را مطرح می نماید تا انسان بتواند در بررسی افکار و عقاید همواره به حل مسائل و مشکلات زندگی فائق آید و اوهام و ایده های پوچ و از کار افتاده را کنار بزند اندیشه های با ارزش را حفظ کند و ایده های متناقض را دور بریزد. در باب سیاست هم نظر جان دیویی بسیار بارزش است بطوریکه برای دموکراسی ارزشی فوق العاده قائل است و شرط لازم برای جامعه دموکرات را وجود کلاسهای باز و پربار مدارس میداند منظور وی این نیست که صندوق آراء را به مدارس ببرند منظور این است فضای تربیتی مدارس نمونه ای از یک جامعه ی آزاد و مسئولیت پذیر باشد. در خصوص کاندیداتوری افراد  برای اداره دول آزاد و دموکراتیک توجه خاص دارد بطوریکه همه ی افراد مستعد و شایسته مدیریت بتوانند مطرح شوند و میدان فقط در اختیار افراد صاحب حزب و منصب نباشد بلکه لازم است زمینه برای افراد لایق مدیریت که توان مالی و رقابت با ثروتمندان را ندارند فراهم شود. این نظر سیاسی دیوئی میتواند نظریه  قدرت و دانش فوکو را به چالش بکشد تا همواره چنین برداشت نشود که علم و ثروت در میان افرادی خاصی از طبقات بالای جامعه دست به دست میشود. نظر بنده این نیست که نظرات غربی ها به متون دینی سرایت کند بلکه استنباط از نظرات علمی و تجربی دیگران ضرری ندارد و میتواند راهکاری برای حل مشکلات و معضلات میان فرهنگها و مذاهب مختلف باشد تا با کمک معیار درست و قابل قبول همگان، ارزشهای صحیح را حفظ نمود و تناقضات و عرفهای غلط در جامعه را از هر فرهنگی باشند کنار گذاشت. و مدل بررسی تجربیات جان دیوئی در افکار و عقاید گذشته باعث موفقیت انسان در تربیت میشود بطوریکه افکار پوچ و بیهوده را کنار بگذارد و در مسیر حرکت بسوی آینده از ارزشهای صحیح و سالم کمک بگیرد یعنی گذشته را به نفع حال و آینده بکار گیرد. پیامبر اسلام(ص) میفرماید: مسلمان نباید دو روزش مثل هم باشد یعنی همواره امروز از دیروز بهتر باشی و فوموده ی پیامبر ص هم تاکید بر حرکت به سوی آینده با چشم روشن دارد نه اینکه منتظر باشی تا یکی از بالا بیاید و امورات تو را انجام دهد. اگر قرار بود افرادی از آسمان بیایند و خلافت و ماموریت خدا در زمین را انجام دهند بجای انبیاء ملائک می آمدند و بدون کم و کاست فرمانبرداری میکردند. و اینکه با گذشت زمان و بوجود آمدن اقوام مختلف پیامبران جدید با کتابهای جدید ظهور یافته اند بیانگر حکمت الهی در رسالت بوده است تا همواره تجدد و تنوع در فرمان الهی برای هدایت بندگان موجود باشد و هر گونه نقص و کاستی بطور مستقیم برطرف گردد. و اختیارات وسیع انبیاء که از طرف خداوند داشته اند هرگر باعث سرپیچی و تمرد آنان از فرمان الهی نشده است بلکه با تمام وجود ماموریت اتمام حجت الهی را نسبت به قوم خود انجام داده و در صورت طغیان قوم به خدا پناه بر ده اند و نابودی قوم خود را از صاحب جهانیان خواسته اند در اینگونه موارد بوده عذاب الهی نازل شده و آنها را هلاک نموده است. تا اینکه نوبت به آخرین انبیاء حضرت محمد(ص) رسید اگر چه آخرین است اما بطوری رسالت الهی را به ثمر رسانید که از حیث مقام در رتبه ی اول قرار گرفت تا جائیکه در اوایل تشهد هر نمازی ما مسلمانها مکالمه نزدیکش با پروردگار(در شب معراج) در اوج آسمانها را تکرار و تایید میکنیم و قرآن مجید وی را مایه رحمت هر دو عالم معرفی نموده است کسیکه وقتی در قیامت انبیاء به صف در کنار امت خود قرار میگیرند تا درخواست عفو و شفاعت از خداوند جل جلا له بنمایند کسی از انبیاء مسئولیت را قبول نمیکند و از خوف و خشیت هر کدام به پیامبر بعد از خود ارجاع میدهند و در نهایت به محمد(ص) میرسد وی زمینه شفاعت کبری را فراهم می آورد و همه شایستگان امتش را مورد شفاعت قرار میدهد:

و زمين به نور پروردگارش روشن گردد و كارنامه [اعمال در ميان] نهاده شود و پيامبران و شاهدان را بياورند و ميانشان به حق داورى گردد و مورد ستم قرار نگيرند (69)


وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ الْكِتَابُ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاء وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿69﴾

و هر كسى [نتيجه] آنچه انجام داده است به تمام بيابد و او به آنچه مى‏كنند داناتر است (70)


وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ ﴿70﴾الزمر

 و این همان شخصی است که ام الموالمنین حضرت عائشه(س) در خصوص اخلاقش فرمود: کان خلقه القرآن. این رسول شایسته اصحابی نمونه و لایق تربیت نمود تا بعد از وی رسالت الهی را در زمین منتشر و مستقر سازند و از لطف خدا همینطور شد بطوریکه امروزه ندای توحید و اسلام در همه جای کره ی زمین دلها را نوازش میکند.

محمد [ص] پيامبر خداست و كسانى كه با اويند بر كافران سختگير [و] با همديگر مهربانند آنان را در ركوع و سجود مى‏بينى فضل و خشنودى خدا را خواستارند علامت [مشخصه] آنان بر اثر سجود در چهره‏هايشان است اين صفت ايشان است در تورات و مثل آنها در انجيل چون كشته‏اى است كه جوانه خود برآورد و آن را مايه دهد تا ستبر شود و بر ساقه‏هاى خود بايستد و دهقانان را به شگفت آورد تا از [انبوهى] آنان [خدا] كافران را به خشم دراندازد خدا به كسانى از آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏اند آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده‏است (29)


مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا ﴿29﴾ الفتح

و فتنه انگیزی دشمنان و شورش منافقان و لشکرکشی مغولان نتوانست مانع جریان سیال توحید بسوی شرق و غرب شود. و اگر چه در برهه ای از زمان مسلمین را در تنگی و مشقت قرار دادند و حکومت مرکزی آنها را با شورش و حمله نابود ساختند اما چون توحید بر دلهای مسلمانان حکومت میکند نه فقط بر دست و زبان آنها، خداوند تحمل سختی ها را آسان نمود. و امروزه هم فضای ترور و خوف باعث تنفر از مسلمانان بعضی کشورها شده است چیزی طبیعی و مقطعی است چرا که اسلام برای رحمت آمده نه برای ظلم و مشقت. و از روزی که پیامبرص در مقابل ابوسفیان و طائفه قریش قرار گرفت پیامی جز ندای توحید و صلح در زندگی سر نداد گرچه تا سالهای آخر نبوت مخالفت ابوسفیان و بزرگان قریش ادامه داشت ولی پیامبر ص آنها را مورد غضب و دعای خاص خود قرار نداد تا مثل سایر اقوام پیامبران پیشین هلاک شوند بلکه وقتی بر ابوسفیان تسلط یافت وی را مجازات نکرد و آزاد نمود و فرمود هر کس به خانه وی پناه برد آزاد است و همسرش هند را هم که ترور حضرت حمزه(ع) را طراحی کرده بود در جمع امتش پذیرفت و این نهایت رحمت بود که بعد از اشان باز هم تداوم یافت در حالیکه حوادث خونین امام علی ع و حضرت معاویه رض را در مقابل هم قرار داده بود وقتی حضرت حسن ع در جایگاه قدرت قرار میگیرد میداند جدش برای چه امر مهمی مبعوث شده است برای صلح و توحید نه جمع ثروت و قدرت در خانواده. به همین دلیل بود که قدرت را به خانواده ی ابوسفیان برگرداند تا دوست و دشمن بداند در اسلام مهم مقام و حکومت نیست بلکه مهم اسقرار صلح و توحید است.

و كيست‏خوشگفتارتر از آن كس كه به سوى خدا دعوت نمايد و كار نيك كند و گويد من [در برابر خدا] از تسليم‏شدگانم (33)


وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ ﴿33﴾

و نيكى با بدى يكسان نيست [بدى را] آنچه خود بهتر است دفع كن آنگاه كسى كه ميان تو و ميان او دشمنى است گويى دوستى يكدل مى‏گردد (34)


وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ ﴿34﴾

و اين [خصلت] را جز كسانى كه شكيبا بوده‏اند نمى‏يابند و آن را جز صاحب بهره‏اى بزرگ نخواهد يافت (35)


وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ ﴿35﴾ فصلت

و بعد از این جریان مودت و محبت میان علی ع و معاویه رض صد چندان شد گرچه فتنه انگیزی کوفیان موجب نگرانی و دوری آنها را بعد از فوت امام حسن ع و معاویه رض شد اما آگاهی و صبوری زین العابدین(که نه تنها از خاک کربلا بعنوان تبرک مهر بطلان نماز نساخت بلکه یزید بن معاویه را مقصر اصلی فاجعه قلمداد نکرد و برای لشکر اسلام به رهبری وی دعای خیر نمود) {همان امام سجاد سید ساجدین و فرزند امام حسین ع} و تقوا و شجاعت معاویه فرزند یزید{کسیکه بخاطر تقوای الهی سیاست و عبا و عمامه را رها کرد تا الگوی سیاستمدارن حق طلب گردد} شکست و نفاق دشمنان دین و خاندان نبوت را نشان داد. گرچه مسئله فلسطین خاص اعراب است ولی نگاهی به خصومت و برخورد بعضی از کشورهای به ظاهر اسلامی نشان داد که عکس العمل های اسرائیل در قبال موشک پرانی های گروههای شورشی چندان بد و بی مناسبت نبوده است. و جا دارد خویشتن داری اسرائیلی ها را در قبال عملیات انتحاری ستود که کودکان و زنان و مردان مظلوم را در خیابانها گرفتار می ساخت. امید است آنها مثل سایرین از دموکراسی برای صلح بهره بگیرند نه برای کشورگشایی و فریب دیگران.....

خط قرمز سوم:

3- محمد(ص) رسول خدا وخاتم انبیاء و مرسلین:

متاسفانه امروزه مردم خود را مسلمان میدانند ولی با کشورهای عربی اسلامی نگاهی بدبینانه و متعصب دارند و حمله ی اعراب به مناطق خود را ناشی از توسعه طلبی اسلام و اصحاب پیامبر ص میدانند. بحث این است اگر اصحاب در مکه و مدینه مستقر میشدند و به ملک حجاز اکتفا مینمودند شاهان روم و ایران کاری به آنها نداشتند و مانند گذشته سرزمین آنها را زیر چنگ خود قرار نمی دادند تا آنجا که دریافت و بیان و عمل به وحی بوده محمدص انجام داده است(و در این جریان هیچکس همشأن پیامبرص نیست حتی ابوبکروعمرکه سابقین اولین و بزرگان امت اسلامی هستند). اما اینکه مردمی به فکر آسایش و سلامتی و نجات خویش از توسعه طلبان و غارتگران باشند امری سیاسی و تاکتیکی است که هر گونه غفلت میتواند تمام جامعه را به باد فنا بدهد با چنین توصیفی چطور بزرگان اصحاب محمدص آرام می نشینند تا گرگهای توسعه طلب هر وقت خواستند مثل گذشته به سرزمین آنها تجاوز نمایند و مال و ناموسشان را به یغما ببرند. چون طبیعت جنگ و توسعه طلبی شاهان در گذشته گسترش قدرت خود و نابودی کامل طرف مقابل بوده است. پس ریشه جنگهای اسلامی دفاع از دین و ناموس بوده است وقتی گرگ یا ماری نزدیک منزل مسکونی آمد و رفت داشته باشد انسان عاقل فرصت حمله به کودکان و حیواناتش را نمی دهد بلکه در اولین فرصت به مقابله حیوان وحشی میرود. شبهه ی دیگری که به پیروان پیامبرص وارد میسازند این است که حملات اعراب به مناطق عراق، کردستان و ایران و غیره خشن و وحشیانه بوده و به هیچکس رحم نکردند و کودکان و زنان را بعنوان غنیمت میان خود تقسیم کردند. احتمال اینکه قصورات اخلاقی صورت گرفته باشد زیاد است چون نفس جنگهای آن روز چنین بوده که اگر طرف را نمی کشتی او تو را میکشت ولی احتمال اینکه در روایت خشونت اعراب مسلمان مبالغه شده باشد بسیار زیاد است چون مسلمانان امتی تازه به قدرت رسیده بودند و تحمل آنها برای کسانی که تا دیروز صاحب خیلی چیزها بودند و حال از دست دادند بسیار مشکل بود. خلاصه تمام جنگهای اسلامی داخل و خارج از حجاز حالت دفاعی داشته و اگر مسلمانان مواظب نمی بودند در اولین فرصت نابود میشدند. و نمیتوان درس اخلاق را در جنگها پیاده نمود وقتی در یکی از غزوه ها ابوبکر رض مسلمان بوده و فرزندش عبدالرحمن مشرک و در گروه مقابل، مثل خانواده های بسیار دیگر چنین تقابل فکری و عقیدتی با شمشیر اتفاق افتاده است. بعد از مدتی عبدالرحمن مسلمان میشود و به پدرش ابوبکر رض میگوید من در جنگ تو را در معرض شمشیرم دیدم و میتوانستم تو را بکشم ولی به خاطر رحم پدر و فرزندی از کشتن تو صرفنظر کردم. ای پدر اگر تو بر من فرصت پیدا میکردی چکار میکردی؟ پدرش ابوبکر رض میگوید به خدای احد و واحد قسم، یک لحظه امان تو را نمیدادم و تو را هلاک می نمودم. آری تقابل توحید و شرک این است تا حق خداوند که توحید است ادا نشده سایر حقوق اعم از پدر، مادر، برادر، خواهر، همسر و غیره مجازی و بی اهمیت است:

قومى را نيابى كه به خدا و روز بازپسين ايمان داشته باشند [و] كسانى را كه با خدا و رسولش مخالفت كرده‏اند هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيره آنان باشند دوست بدارند در دل اينهاست كه [خدا] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود تاييد كرده است و آنان را به بهشتهايى كه از زير [درختان] آن جويهايى روان است در مى‏آورد هميشه در آنجا ماندگارند خدا از ايشان خشنود و آنها از او خشنودند اينانند حزب خدا آرى حزب خداست كه رستگارانند (22)


لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُوْلَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿22﴾ المجادلة

 

مسئله ی سیاست بیشتر امور دنیوی است و همه کس کافر و مسلمان برای نیل به حقوق فردی و اجتماعی تلاش میکنند در این روند است که مسلمانان هم بایستی امیر و حاکم سیاسی داشته باشند و خلیفه یا حاکم مسلمین کسی است که با بیعت مسلمانان انتخاب میشود یعنی بطور شفاف مورد قبول عموم مسلمانان باشد و در مقابله ظلم و فساد و اجرای دقیق فرامین قرآن از شجاعت و درایت لازم برخوردار باشد. دستور پیامبر ص در خلافت اشاره به اهل قریش بوده زیرا بر سایر طوایف برتری تاریخی داشتند و حاکمیت سایرین بر آنها چنان آسان و قابل قبول نبوده است و خود قرآن هم اشاره به اقتصاد و سیاست این قوم دارد که در طول تاریخ پرده داری و خدمت خانه خدا را برعهده داشته اند:

به نام خداوند رحمتگر مهربان


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

براى الفت‏دادن قريش (1)


لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ ﴿1﴾

الفتشان هنگام كوچ زمستان و تابستان [خدا پيلداران را نابود كرد] (2)


إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاء وَالصَّيْفِ ﴿2﴾

پس بايد خداوند اين خانه را بپرستند (3)


فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ ﴿3﴾

همان [خدايى] كه در گرسنگى غذايشان داد و از بيم [دشمن] آسوده‏خاطرشان كرد (4)


الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ ﴿4﴾

صدق الله العظیم

 

اما بین قریشان هم ممکن است اختلاف ذوق و سلیقه در امور سیاسی حاصل شود مانند آنچه بعد از فوت معاویه رض در مسئله تعیین خلیفه  پیش آمد. عده ای معاویه رض را تشویق کردند که در جهت تعیین حاکم بعد از خود اقدام کند و بزرگان با سابقه ی اصحاب در مکه و مدینه خلافت را لایق یزید بن معاویه نمی دانستند و اهل شام نیز بر خانواده ی معاویه تاکید نمودند و در اولین فرصت با فرزند خلیفه(یزید بن معاویه) بیعت نمودند در حالیکه چنین امری برای بزرگان حرمین قابل هضم نبود و افرادی مثل عبداله بن زبیر و حسین بن علی ضمن مخالفت با امارت یزید در جهت دخالت در امر سیاست اقداماتی انجام دادند بطوریکه حسین ع با دعوت اهل کوفه خانواده اش را به طرف عراق برد و زمینه برخورد شدید با یاران وی فراهم گردید و اگر حسن ع توانست جنگ واختلافات زمان پدرش را با صلح تاریخی کنار زند این بار امام حسین در معرض توطته بر ضد خلیفه در محاصره قرار میگیرد و متاسفانه راهی برای نجات وی و یارانش باز نمی شود و در نهایت همگی فدای دعوت دروغگویان اهل کوفه و خوش خدمتی دنیاطلبان بدبخت میشوند. گرچه عبدالله بن زبیر و حسین بن علی صاحب نظر و مختار بودند اما مخالفت شدید آنها نه تنها موجب روی کار آمدن حاکم جدید و بهتر از یزید نشد بلکه زمینه کشتار یاران آنها را فراهم ساخت که نه رسیدن یاران حسین ع به کوفه ارزش خونریزی کربلا را داشت(که نه تنها اثرات صلح حسن ع و معاویه رض از دست رفت بلکه ریشه ی دشمنی میان خاندان علی ع و بنی امیه را عمیق کرد و عواقب بد آن همواره باقی ماند.) و نه حکومت چند ساله ی عبدالله بن زبیر ارزش رویاروی لشکرها و بی حرمتی نسبت به حرمین و در نهایت کشتن فرزندان زبیر توسط حجاج بن یوسف را داشت. همانطور امام حسن ع توانست معاویه رض را از جنگ و خصومت به صلح و برادری و خدمت مسلمانان تغییر دهد{

امام حسن همان مصدر اخلاقی بود که با رویگردانی از مقام و شوکت دنیوی، موجبات صلح و اخوت را بین مومنان فراهم نمود تا مصداق فرموده خداوند(انماالمومنون اخوة)  و مژده رسولش(محمدص) در ماجرای صلح با معاویه رض گردید. کاش امروزه هم کسی وجود داشت که بین مردم تمام کشورها خصوصاً ایران و آمریکا صلح و برادری فراهم مینمود. وقتی واقعیت راه ندارد استفاده از تخیل و ابزار دیگر بی ثمر نیست از اینرو استفاده از نامه ی عاشقانه یا دوستانه یا طنزآمیز مفید است.

خط قرمز چهارم:

4-   کعبة الله (مسجدالحرام) قلب امت اسلام:

  خداوند انسان را برای انجام عبادات خالصانه آفریده است. و کعبة الله را مرکز توحید و عامل اتحاد، همدلی و یکپارچگی مسلمانان قرار داده است. آیات زیر فلسفه ی بنای کعبه را بیان کرده و حرمت آن را به همه مسلمانان گوشزد می نماید:

1-                      بنای کعبة الله و رعایت حرمت آن:

الف- سوره بقره:


 

و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد [خدا به او] فرمود من تو را پيشواى مردم قرار دادم [ابراهيم] پرسيد از دودمانم [چطور] فرمود پيمان من به بيدادگران نمى‏رسد (124)


وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ﴿124﴾

و چون خانه [كعبه] را براى مردم محل اجتماع و [جاى] امنى قرار داديم [و فرموديم] در مقام ابراهيم نمازگاهى براى خود اختيار كنيد و به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براى طواف‏كنندگان و معتكفان و ركوع و سجودكنندگان پاكيزه كنيد (125)


وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ ﴿125﴾

و چون ابراهيم گفت پروردگارا اين [سرزمين] را شهرى امن گردان و مردمش را هر كس از آنان كه به خدا و روز بازپسين ايمان بياورد از فرآورده‏ها روزى بخش فرمود و[لى] هر كس كفر بورزد اندكى برخوردارش مى‏كنم سپس او را با خوارى به سوى عذاب آتش [دوزخ] مى‏كشانم و چه بد سرانجامى است (126)


وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هََذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ﴿126﴾

و هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل پايه‏هاى خانه [كعبه] را بالا مى‏بردند [مى‏گفتند] اى پروردگار ما از ما بپذير كه در حقيقت تو شنواى دانايى (127)


وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿127﴾

پروردگارا ما را تسليم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود [پديد آر] و آداب دينى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تويى توبه‏پذير مهربان (128)


رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿128﴾

پروردگارا در ميان آنان فرستاده‏اى از خودشان برانگيز تا آيات تو را بر آنان بخواند و كتاب و حكمت به آنان بياموزد و پاكيزه‏شان كند زيرا كه تو خود شكست‏ناپذير حكيمى (129)


رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الحَكِيمُ ﴿129﴾

ب- سوره المائده:

خداوند [زيارت] كعبه بيت الحرام را وسيله به پا داشتن [مصالح] مردم قرار داده و ماه حرام و قربانيهاى بى‏نشان و قربانيهاى نشاندار را [نيز به همين منظور مقرر فرموده است] اين [جمله] براى آن است تا بدانيد كه خدا آنچه را در آسمانها و آنچه را در زمين است مى‏داند و خداست كه بر هر چيزى داناست (97)


جَعَلَ اللّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلاَئِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَأَنَّ اللّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿97﴾ مائده

 

ج- سوره توبه:

چگونه مشركان را نزد خدا و نزد فرستاده او عهدى تواند بود مگر با كسانى كه كنار مسجد الحرام پيمان بسته‏ايد پس تا با شما [بر سر عهد] پايدارند با آنان پايدار باشيد زيرا خدا پرهيزگاران را دوست مى‏دارد (7)


كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِندَ اللّهِ وَعِندَ رَسُولِهِ إِلاَّ الَّذِينَ عَاهَدتُّمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُواْ لَكُمْ فَاسْتَقِيمُواْ لَهُمْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ﴿7﴾

آيا سيراب ساختن حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [كار] كسى پنداشته‏ايد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد مى‏كند [نه اين دو] نزد خدا يكسان نيستند و خدا بيدادگران را هدايت نخواهد كرد (19)


أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللّهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ اللّهِ وَاللّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ﴿19﴾

 

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد حقيقت اين است كه مشركان ناپاكند پس نبايد از سال آينده به مسجدالحرام نزديك شوند و اگر [در اين قطع رابطه] از فقر بيمناكيد پس به زودى خدا اگر بخواهد شما را به فضل خويش بى‏نياز مى‏گرداند كه خدا داناى حكيم است (28)


يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلاَ يَقْرَبُواْ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ إِن شَاء إِنَّ اللّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿28﴾

 







2-                      مرکز توحید و فرمانروایی خداوند بر زمین و امنیت بندگان در عبودت:

الف: سوره ال عمران:

در حقيقت نخستين خانه‏اى كه براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است كه در مكه است و مبارك و براى جهانيان [مايه] هدايت است (96)


إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ ﴿96﴾ آل عمران

در آن نشانه‏هايى روشن است [از جمله] مقام ابراهيم است و هر كه در آن درآيد در امان است و براى خدا حج آن خانه بر عهده مردم است [البته بر] كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد و هر كه كفر ورزد يقينا خداوند از جهانيان بى‏نياز است (97)


فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿97﴾ آل عمران

 

 

 

 















ب: سوره ابراهیم:

و [ياد كن] هنگامى را كه ابراهيم گفت پروردگارا اين شهر را ايمن گردان و مرا و فرزندانم را از پرستيدن بتان دور دار (35)


وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الأَصْنَامَ ﴿35﴾

پروردگارا آنها بسيارى از مردم را گمراه كردند پس هر كه از من پيروى كند بى گمان او از من است و هر كه مرا نافرمانى كند به يقين تو آمرزنده و مهربانى (36)


رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ﴿36﴾

پروردگارا من [يكى از] فرزندانم را در دره‏اى بى‏كشت نزد خانه محترم تو سكونت دادم پروردگارا تا نماز را به پا دارند پس دلهاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده و آنان را از محصولات [مورد نيازشان] روزى ده باشد كه سپاسگزارى كنند (37)


رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ﴿37﴾

پروردگارا بى‏گمان تو آنچه را كه پنهان مى‏داريم و آنچه را كه آشكار مى‏سازيم مى‏دانى و چيزى در زمين و در آسمان بر خدا پوشيده نمى‏ماند (38)


رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ وَمَا يَخْفَى عَلَى اللّهِ مِن شَيْءٍ فَي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاء ﴿38﴾

سپاس خداى را كه با وجود سالخوردگى اسماعيل و اسحاق را به من بخشيد به راستى پروردگار من شنونده دعاست (39)


الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاء ﴿39﴾

پروردگارا مرا برپادارنده نماز قرار ده و از فرزندان من نيز پروردگارا و دعاى مرا بپذير (40)


رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاء ﴿40﴾

پروردگارا روزى كه حساب برپا مى‏شود بر من و پدر و مادرم و بر مؤمنان ببخشاى (41)


رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ ﴿41﴾

 

ج: سوره حج:

بى‏گمان كسانى كه كافر شدند و از راه خدا و مسجدالحرام كه آن را براى مردم اعم از مقيم در آنجا و باديه‏نشين يكسان قرار داده‏ايم جلو گيرى مى‏كنند و [نيز] هر كه بخواهد در آنجا به ستم [از حق] منحرف شود او را از عذابى دردناك مى‏چشانيم (25)


إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاء الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿25﴾

و چون براى ابراهيم جاى خانه را معين كرديم [بدو گفتيم] چيزى را با من شريك مگردان و خانه‏ام را براى طواف‏كنندگان و قيام‏كنندگان و ركوع‏كنندگان [و] سجده‏كنندگان پاكيزه دار (26)


وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ ﴿26﴾

و در ميان مردم براى [اداى] حج بانگ برآور تا [زايران] پياده و [سوار] بر هر شتر لاغرى كه از هر راه دورى مى‏آيند به سوى تو روى آورند (27)


وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ﴿27﴾

تا شاهد منافع خويش باشند و نام خدا را در روزهاى معلومى بر دامهاى زبان‏بسته‏اى كه روزى آنان كرده است ببرند پس از آنها بخوريد و به درمانده مستمند بخورانيد (28)


لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ ﴿28﴾

سپس بايد آلودگى خود را بزدايند و به نذرهاى خود وفا كنند و بر گرد آن خانه كهن [=كعبه] طواف به جاى آورند (29)


ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ ﴿29﴾

اين است [آنچه مقرر شده] و هر كس مقررات خدا را بزرگ دارد آن براى او نزد پروردگارش بهتر است و براى شما دامها حلال شده است مگر آنچه بر شما خوانده مى‏شود پس از پليدى بتها دورى كنيد و از گفتار باطل اجتناب ورزيد (30)


ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ عِندَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ ﴿30﴾

در حالى كه گروندگان خالص به خدا باشيد نه شريك‏گيرندگان [براى] او و هر كس به خدا شرك ورزد چنان است كه گويى از آسمان فرو افتاده و مرغان [شكارى] او را ربوده‏اند يا باد او را به جايى دور افكنده است (31)


حُنَفَاء لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاء فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ ﴿31﴾

اين است [فرايض خدا] و هر كس شعاير خدا را بزرگ دارد در حقيقت آن [حاكى] از پاكى دلهاست (32)


ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ ﴿32﴾

براى شما در آن [دامها] تا مدتى معين سودهايى است‏سپس جايگاه [قربانى‏كردن آنها و ساير فرايض] در خانه كهن [=كعبه] است (33)


لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ﴿33﴾

و براى هر امتى مناسكى قرار داديم تا نام خدا را بر دامهاى زبان‏بسته‏اى كه روزى آنها گردانيده ياد كنند پس [بدانيد كه] خداى شما خدايى يگانه است پس به [فرمان] او گردن نهيد و فروتنان را بشارت ده (34)


وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ﴿34﴾

همانان كه چون [نام] خدا ياد شود دلهايشان خشيت‏يابد و [آنان كه] بر هر چه برسرشان آيد صبر پيشه‏گانند و برپا دارندگان نمازند و از آنچه روزيشان داده‏ايم انفاق مى‏كنند (35)


الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ ﴿35﴾

و شتران فربه را براى شما از [جمله] شعاير خدا قرار داديم در آنها براى شما خير است پس نام خدا را بر آنها در حالى كه برپاى ايستاده‏اند بب ريد و چون به پهلو درغلتيدند از آنها بخوريد و به تنگدست [سائل] و به بينوا[ى غير سائل] بخورانيد اين گونه آنها را براى شما رام كرديم اميد كه شكرگزار باشيد (36)


وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُم مِّن شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿36﴾

هرگز [نه] گوشتهاى آنها و نه خونهايشان به خدا نخواهد رسيد ولى [اين] تقواى شماست كه به او مى‏رسد اين گونه [خداوند] آنها را براى شما رام كرد تا خدا را به پاس آنكه شما را هدايت نموده به بزرگى ياد كنيد و نيكوكاران را مژده ده (37)


لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ ﴿37﴾

 

3-                      کعبة الله(قبله اول و آخر مسلمین) مرکز عبادت، هدایت، اتحاد و همبستگی مسلمانان:

 الف- سوره بقره:

و چه كسى جز آنكه به سبك‏مغزى گرايد از آيين ابراهيم روى برمى‏تابد و ما او را در اين دنيا برگزيديم و البته در آخرت [نيز] از شايستگان خواهد بود (130)


وَمَن يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ ﴿130﴾

هنگامى كه پروردگارش به او فرمود تسليم شو گفت به پروردگار جهانيان تسليم شدم (131)


إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿131﴾

و ابراهيم و يعقوب پسران خود را به همان [آيين] سفارش كردند [و هر دو در وصيتشان چنين گفتند] اى پسران من خداوند براى شما اين دين را برگزيد پس البته نبايد جز مسلمان بميريد (132)


وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلاَ تَمُوتُنَّ إَلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴿132﴾

آيا وقتى كه يعقوب را مرگ فرا رسيد حاضر بوديد هنگامى كه به پسران خود گفت پس از من چه را خواهيد پرستيد گفتند معبود تو و معبود پدرانت ابراهيم و اسماعيل و اسحاق معبودى يگانه را مى‏پرستيم و در برابر او تسليم هستيم (133)


أَمْ كُنتُمْ شُهَدَاء إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِي قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿133﴾

آن جماعت را روزگار به سر آمد دستاورد آنان براى آنان و دستاورد شما براى شماست و از آنچه آنان مى‏كرده‏اند شما بازخواست نخواهيد شد (134)


تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿134﴾

و [اهل كتاب] گفتند يهودى يا مسيحى باشيد تا هدايت‏يابيد بگو نه بلكه [بر] آيين ابراهيم حق‏گرا [هستم] و وى از مشركان نبود (135)


وَقَالُواْ كُونُواْ هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُواْ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿135﴾

بگوييد ما به خدا و به آنچه بر ما نازل شده و به آنچه بر ابراهيم و اسحاق و يعقوب و اسباط نازل آمده و به آنچه به موسى و عيسى داده شده و به آنچه به همه پيامبران از سوى پروردگارشان داده شده ايمان آورده‏ايم ميان هيچ يك از ايشان فرق نمى‏گذاريم و در برابر او تسليم هستيم (136)


قُولُواْ آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿136﴾

پس اگر آنان [هم] به آنچه شما بدان ايمان آورده‏ايد ايمان آوردند قطعا هدايت‏شده‏اند ولى اگر روى برتافتند جز اين نيست كه سر ستيز [و جدايى ] دارند و به زودى خداوند [شر] آنان را از تو كفايت‏خواهد كرد كه او شنواى داناست (137)


فَإِنْ آمَنُواْ بِمِثْلِ مَا آمَنتُم بِهِ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿137﴾

اين است نگارگرى الهى و كيست‏خوش‏نگارتر از خدا و ما او را پرستندگانيم (138)


صِبْغَةَ اللّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدونَ ﴿138﴾

بگو آيا درباره خدا با ما بحث و گفتگو مى‏كنيد با آنكه او پروردگار ما و پروردگار شماست و كردارهاى ما از آن ما و كردارهاى شما از آن شماست و ما براى او اخلاص مى‏ورزيم (139)


قُلْ أَتُحَآجُّونَنَا فِي اللّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ وَلَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ ﴿139﴾

يا مى‏گوييد ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط [دوازده‏گانه] يهودى يا نصرانى بوده‏اند بگو آيا شما بهتر مى‏دانيد يا خدا و كيست‏ستمكارتر از آن كس كه شهادتى از خدا را در نزد خويش پوشيده دارد و خدا از آنچه مى‏كنيد غافل نيست (140)


أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطَ كَانُواْ هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَادَةً عِندَهُ مِنَ اللّهِ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿140﴾

آن جماعت را روزگار سپرى شد براى ايشان است آنچه به دست آورده‏اند و براى شماست آنچه به دست آورده‏ايد و از آنچه آنان مى‏كرده‏اند شما بازخواست نخواهيد شد (141)


تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ﴿141﴾

به زودى مردم كم خرد خواهند گفت چه چيز آنان را از قبله‏اى كه بر آن بودند رويگردان كرد بگو مشرق و مغرب از آن خداست هر كه را خواهد به راه راست هدايت مى‏كند (142)


سَيَقُولُ السُّفَهَاء مِنَ النَّاسِ مَا وَلاَّهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُواْ عَلَيْهَا قُل لِّلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿142﴾

و بدين گونه شما را امتى ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد و پيامبر بر شما گواه باشد و قبله‏اى را كه [چندى] بر آن بودى مقرر نكرديم جز براى آنكه كسى را كه از پيامبر پيروى مى‏كند از آن كس كه از عقيده خود برمى‏گردد بازشناسيم هر چند [اين كار] جز بر كسانى كه خدا هدايت[شان] كرده سخت گران بود و خدا بر آن نبود كه ايمان شما را ضايع گرداند زيرا خدا [نسبت] به مردم دلسوز و مهربان است (143)


وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّهُ وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿143﴾

ما [به هر سو] گردانيدن رويت در آسمان را نيك مى‏بينيم پس [باش تا] تو را به قبله‏اى كه بدان خشنود شوى برگردانيم پس روى خود را به سوى مسجدالحرام كن و هر جا بوديد روى خود را به سوى آن بگردانيد در حقيقت اهل كتاب نيك مى‏دانند كه اين [تغيير قبله] از جانب پروردگارشان [بجا و] درست است و خدا از آنچه مى‏كنند غافل نيست (144)


قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاء فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوِهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوْتُواْ الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ﴿144﴾

و اگر هر گونه معجزه‏اى براى اهل كتاب بياورى [باز] قبله تو را پيروى نمى‏كنند و تو [نيز] پيرو قبله آنان نيستى و خود آنان پيرو قبله يكديگر نيستند و پس از علمى كه تو را [حاصل] آمده اگر از هوسهاى ايشان پيروى كنى در آن صورت جدا از ستمكاران خواهى بود (145)


وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوْتُواْ الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَّا تَبِعُواْ قِبْلَتَكَ وَمَا أَنتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُم بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم مِّن بَعْدِ مَا جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًَا لَّمِنَ الظَّالِمِينَ ﴿145﴾

كسانى كه به ايشان كتاب [آسمانى] داده‏ايم همان گونه كه پسران خود را مى‏شناسند او [=محمد] را مى‏شناسند و مسلما گروهى از ايشان حقيقت را نهفته مى‏دارند و خودشان [هم] مى‏دانند (146)


الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ وَإِنَّ فَرِيقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿146﴾

حق از جانب پروردگار توست پس مبادا از ترديدكنندگان باشى (147)


الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿147﴾

و براى هر كسى قبله‏اى است كه وى روى خود را به آن [سوى] مى‏گرداند پس در كارهاى نيك بر يكديگر پيشى گيريد هر كجا كه باشيد خداوند همگى شما را [به سوى خود باز] مى‏آورد در حقيقت‏خدا بر همه چيز تواناست (148)


وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُواْ الْخَيْرَاتِ أَيْنَ مَا تَكُونُواْ يَأْتِ بِكُمُ اللّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿148﴾

و از هر كجا بيرون آمدى روى خود را به سوى مسجدالحرام بگردان و البته اين [فرمان] حق است و از جانب پروردگار تو است و خداوند از آنچه مى‏كنيد غافل نيست (149)


وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿149﴾

و از هر كجا بيرون آمدى [به هنگام نماز] روى خود را به سمت مسجدالحرام بگردان و هر كجا بوديد رويهاى خود را به سوى آن بگردانيد تا براى مردم غير از ستمگرانشان بر شما حجتى نباشد پس از آنان نترسيد و از من بترسيد تا نعمت‏خود را بر شما كامل گردانم و باشد كه هدايت‏شويد (150)


وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنْهُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿150﴾

همان طور كه در ميان شما فرستاده‏اى از خودتان روانه كرديم [كه] آيات ما را بر شما مى‏خواند و شما را پاك مى‏گرداند و به شما كتاب و حكمت مى‏آموزد و آنچه را نمى‏دانستيد به شما ياد مى‏دهد (151)


كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ ﴿151﴾

پس مرا ياد كنيد [تا] شما را ياد كنم و شكرانه‏ام را به جاى آريد و با من ناسپاسى نكنيد (152)


فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِي وَلاَ تَكْفُرُونِ ﴿152﴾

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از شكيبايى و نماز يارى جوييد زيرا خدا با شكيبايان است (153)


يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ﴿153﴾

و كسانى را كه در راه خدا كشته مى‏شوند مرده نخوانيد بلكه زنده‏اند ولى شما نمى‏دانيد (154)


وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبيلِ اللّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاء وَلَكِن لاَّ تَشْعُرُونَ ﴿154﴾

و قطعا شما را به چيزى از [قبيل] ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جانها و محصولات مى‏آزماييم و مژده ده شكيبايان را (155)


وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ ﴿155﴾

[همان] كسانى كه چون مصيبتى به آنان برسد مى‏گويند ما از آن خدا هستيم و به سوى او باز مى‏گرديم (156)


الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعونَ ﴿156﴾

بر ايشان درودها و رحمتى از پروردگارشان [باد] و راه‏يافتگان [هم] خود ايشانند (157)


أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ ﴿157﴾

در حقيقت صفا و مروه از شعاير خداست [كه يادآور اوست] پس هر كه خانه [خدا] را حج كند يا عمره گزارد بر او گناهى نيست كه ميان آن دو سعى به جاى آورد و هر كه افزون بر فريضه كار نيكى كند خدا حق شناس و داناست (158)


إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ اللّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ﴿158﴾

كسانى كه نشانه‏هاى روشن و رهنمودى را كه فرو فرستاده‏ايم بعد از آنكه آن را براى مردم در كتاب توضيح داده‏ايم نهفته مى‏دارند آنان را خدا لعنت مى‏كند و لعنت‏كنندگان لعنتشان مى‏كنند (159)


إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلعَنُهُمُ اللّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ﴿159﴾

مگر كسانى كه توبه كردند و [خود را] اصلاح نمودند و [حقيقت را] آشكار كردند پس بر آنان خواهم بخشود و من توبه‏پذير مهربانم (160)


إِلاَّ الَّذِينَ تَابُواْ وَأَصْلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿160﴾

كسانى كه كافر شدند و در حال كفر مردند لعنت‏خدا و فرشتگان و تمام مردم بر آنان باد (161)


إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللّهِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿161﴾

در آن [لعنت] جاودانه بمانند نه عذابشان كاسته گردد و نه مهلت‏يابند (162)


خَالِدِينَ فِيهَا لاَ يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلاَ هُمْ يُنظَرُونَ ﴿162﴾

و معبود شما معبود يگانه‏اى است كه جز او هيچ معبودى نيست [و اوست] بخشايشگر مهربان (163)


وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لاَّ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ ﴿163﴾

راستى كه در آفرينش آسمانها و زمين و در پى يكديگر آمدن شب و روز و كشتيهايى كه در دريا روانند با آنچه به مردم سود مى‏رساند و [همچنين] آبى كه خدا از آسمان فرو فرستاده و با آن زمين را پس از مردنش زنده گردانيده و در آن هر گونه جنبنده‏اى پراكنده كرده و [نيز در] گردانيدن بادها و ابرى كه ميان آسمان و زمين آرميده است براى گروهى كه مى‏انديشند واقعا نشانه‏هايى [گويا] وجود دارد (164)


إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن مَّاء فَأَحْيَا بِهِ الأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخِّرِ بَيْنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ﴿164﴾

و برخى از مردم در برابر خدا همانندهايى [براى او] برمى‏گزينند و آنها را چون دوستى خدا دوست مى‏دارند ولى كسانى كه ايمان آورده‏اند به خدا محبت بيشترى دارند كسانى كه [با برگزيدن بتها به خود] ستم نموده‏اند اگر مى‏دانستند هنگامى كه عذاب را مشاهده كنند تمام نيرو[ها] از آن خداست و خدا سخت‏كيفر است (165)


وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللّهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ ﴿165﴾

آنگاه كه پيشوايان از پيروان بيزارى جويند و عذاب را مشاهده كنند و ميانشان پيوندها بريده گردد (166)


إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبَابُ ﴿166﴾

و پيروان مى‏گويند كاش براى ما بازگشتى بود تا همان گونه كه [آنان] از ما بيزارى جستند [ما نيز] از آنان بيزارى مى‏جستيم اين گونه خداوند كارهايشان را كه بر آنان مايه حسرتهاست به ايشان مى‏نماياند و از آتش بيرون‏آمدنى نيستند (167)


وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّؤُواْ مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُم بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ ﴿167﴾

اى مردم از آنچه در زمين است‏حلال و پاكيزه را بخوريد و از گامهاى شيطان پيروى مكنيد كه او دشمن آشكار شماست (168)


يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي الأَرْضِ حَلاَلًا طَيِّبًا وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ ﴿168﴾

[او] شما را فقط به بدى و زشتى فرمان مى‏دهد و [وامى‏دارد] تا بر خدا چيزى را كه نمى‏دانيد بربنديد (169)


إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاء وَأَن تَقُولُواْ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ ﴿169﴾

و چون به آنان گفته شود از آنچه خدا نازل كرده است پيروى كنيد مى‏گويند نه بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافته‏ايم پيروى مى‏كنيم آيا هر چند پدرانشان چيزى را درك نمى‏كرده و به راه صواب نمى‏رفته‏اند [باز هم در خور پيروى هستند] (170)


وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلاَ يَهْتَدُونَ ﴿170﴾

و مثل [دعوت‏كننده] كافران چون مثل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم چيزى] نمى‏شنود بانگ مى‏زند [آرى] كرند لالند كورند [و] درنمى‏يابند (171)


وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لاَ يَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاء وَنِدَاء صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ ﴿171﴾

 

 

 

و هر كجا بر ايشان دست‏يافتيد آنان را بكشيد و همان گونه كه شما را بيرون راندند آنان را بيرون برانيد [چرا كه] فتنه [=شرك] از قتل بدتر است [با اين همه] در كنار مسجد الحرام با آنان جنگ مكنيد مگر آنكه با شما در آن جا به جنگ درآيند پس اگر با شما جنگيدند آنان را بكشيد كه كيفر كافران چنين است (191)


وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلاَ تُقَاتِلُوهُمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِن قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ ﴿191﴾

از تو در باره ماهى كه كارزار در آن حرام است مى‏پرسند بگو كارزار در آن گناهى بزرگ و باز داشتن از راه خدا و كفر ورزيدن به او و باز داشتن از مسجدالحرام [=حج] و بيرون راندن اهل آن از آنجا نزد خدا [گناهى] بزرگتر و فتنه [=شرك] از كشتار بزرگتر است و آنان پيوسته با شما مى‏جنگند تا اگر بتوانند شما را از دينتان برگردانند و كسانى از شما كه از دين خود برگردند و در حال كفر بميرند آنان كردارهايشان در دنيا و آخرت تباه مى‏شود و ايشان اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود (217)


يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ اللّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلاَ يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىَ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُواْ وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُوْلَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿217﴾

صدق الله العظیم

ب- النمل:

من مامورم كه تنها پروردگار اين شهر را كه آن را مقدس شمرده و هر چيزى از آن اوست پرستش كنم و مامورم كه از مسلمانان باشم (91)


إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَهَا وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ﴿91﴾

 ج- القصص:

و گفتند اگر با تو از [نور] هدايت پيروى كنيم از سرزمين خود ربوده خواهيم شد آيا آنان را در حرمى امن جاى نداديم كه محصولات هر چيزى كه رزقى از جانب ماست به سوى آن سرازير مى‏شود ولى بيشترشان نمى‏دانند (57)


وَقَالُوا إِن نَّتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَكِّن لَّهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِن لَّدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿57﴾

د- العنکبوت:

آيا نديده‏اند كه ما [براى آنان] حرمى امن قرار داديم و حال آنكه مردم از حوالى آنان ربوده مى‏شوند آيا به باطل ايمان مى‏آورند و به نعمت‏خدا كفر مى‏ورزند (67)


أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ ﴿67﴾

و همانطور محافظت از قرآن نزد خداوند ضمانت شده است. دفاع از بیت الله(مسجدالحرام) وظیفه ی تمام مسلمانان است اما اگر عده ای به ناز و نعمت دنیوی گرفتار شوند و قصد خیانت و تجاوز به سرای وحی را داشته باشند بدون شک با خسران دنیا و آخرت مواجه خواهند شد:

آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است از آنِ خداست‏. و اگر آنچه در دلهاى خود داريد، آشكار يا پنهان كنيد، خداوند شما را به آن محاسبه مى‏كند؛ آنگاه هر كه را بخواهد مى‏بخشد، و هر كه را بخواهد عذاب مى‏كند، و خداوند بر هر چيزى تواناست‏. (284)


لِّلَّهِ ما فِي السَّمَاواتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَإِن تُبْدُواْ مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللّهُ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَاللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿284﴾

پيامبر (خدا) بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است ايمان آورده است‏، و مؤمنان همگى به خدا و فرشتگان و كتابها و فرستادگانش ايمان آورده‏اند (و گفتند:) (ميان هيچ يك از فرستادگانش فرق نمى‏گذاريم‏) و گفتند: (شنيديم و گردن نهاديم‏، پروردگارا، آمرزش تو را (خواستاريم‏) و فرجام به سوى تو است‏.) (285)


آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُواْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿285﴾

خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايى‏اش تكليف نمى‏كند. آنچه (از خوبى‏) به دست آورده به سود او، و آنچه (از بدى‏) به دست آورده به زيان اوست‏. پروردگارا، اگر فراموش كرديم يا به خطا رفتيم بر ما مگير، پروردگارا، هيچ بار گرانى بر (دوش‏) ما مگذار؛ همچنانكه بر (دوش‏) كسانى كه پيش از ما بودند نهادى‏. پروردگارا، و آنچه تاب آن نداريم بر ما تحميل مكن‏؛ و از ما درگذر؛ و ما را ببخشاى و بر ما رحمت آور؛ سرور ما تويى‏؛ پس ما را بر گروه كافران پيروز كن‏. (286)


لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَآ أَنتَ مَوْلاَنَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿286﴾

صدق الله العظیم

 

چرا قرآن مجوز بیش از یک زن داده است؟ بخاطر عدالت نسبت به دختران یتیم:

مجوز مشروط بیش از یک زن در قرآن شامل هر کسی میشود؟ خیر فقط کسی میتواند ازدواج مجدد نماید که مشکل فقر اقتصادی زنان فقیر،بیوه و یا دختران یتیم را رفع نماید که اگر مرد در اجرای عدالت تامین اقتصاد و امنیت جنسی مطمئن نباشد با وجود برخورداری از مقام دولتی و ثروت انبوه مجاز به گرفتن بیش از یک زن نیست.

اول و آخر آیه مسئله عدالت نسبت به یتیم و فقر و عدالت نسبت به زن فبلی را مطرح نمیکرد بر تمام رئیس جمهورهای مسلمان واجب میشد مثل نمایندگان مناطق اورامانات و پاوه از چهار کوپن ازدواج خود بهره گیرند. ولی شروط این آیه اینقدر سنگین است که اگر کسی مثل سیدقطب مفسر یا علامه نووی رح آن را بفهد هرگز ازدواج نمیکند تا چه برسد به اینکه از ترس جان یا داشتن ثروت انبوه سرنوشت دو زن یا بیشتر را لگدمال نماید.

شرایط زن گرفتن پیامبر ص مثل معجزات حضرت عیسی ع به اذن خدا بوده است تا اوج جوانی فقط خدیجه س را داشته و وی را بخاطر نجابت، اخلاق و ثروتی گرفته که بعداً در راه هدف و رسالتش بکار گیرد. بعد از آنکه خدیجه س فوت میفرماید و پیامبر ص در مدینه حکومت برقرار میکند زمینه ایجاد رابطه محکم بین وی و یارانش لازم میگردد که در رابطه با مردان مشکل ارتباطی نداشته ولی با توجه به شرم و حیای پیامبر ص و زنان مسلمان نسبت به وی هرگز وجود یک زن نمی توانست زمینه استفاده ی جامعه زنان از وی را فراهم آورد لذا اقدام به ازدواج چند نفر از امهات المومنین فراهم میگردد که اغلب بیوه و کهنسال بوده اند بجز حضرت عائشه س که دختر باکره سیزده ساله بوده و حضرت زینب دختر عمه پیامبر ص که وی را به عقد زید در می آورد و زینب س حاضر به ازدواج نمیشود پیامبر ص دوباره نزد وی میرود و اصرار به ازدواج وی با زید میکند زینب س میگوید این اصرارت برای چیست نظر خودت است که با وی ازدواج کنم یا از طرف خداوند میخواهی موافقت کنم. پیامبر ص فرموده خداوند مقدر فرموده است. زیرا زینب دارای نجابت و اصالت خانوادگی اصیل قریش بوده ولی زید غلام و برده ی خدیجه س بود که توسط پیامبرص آزاد و مخیر گردید بماند یا به منطقه ی خویش برود ولی ارادت زید نسبت به پیامبرص تا حدی بود که وی را بر پدر و مادرش ترجیح داد و پیش پیامیر ص باقی ماند و گفت تو از پدر و مادر برای من عزیز تری پیامبرص هم متقابلاً جبران محبت نمود و وی را به فرزندخواندگی خویش قبول کرد تا جاییکه نسبت فرزند رسول الله برای وی قائل میشدند. و بخاطر محبتی که به زید داشت پا پیش نهاد و به اصرار وی را به عقد یار و فرزند عزیزش در آورد. اما خداوند در پس این ماجرا اهداف بزرگی را به نمایش میگذارد. بطوریکه اخلاق زید و زینب با هم سازگاری ندارد و هرروز پیش پیامبر ص اعتراض میکند تا مدتی دوام میارد ولی صبر زید به آخر میرسد و از آن طرف هم ممکن است در درون حضرت زینب س از خصائص بشری این مسئله ایجاد شده باشد که وی(پیامبرص) رفته با دیگران ازدواج کرده و یک غلام بی اصل و اساس را بر من تحمیل کرده است. پیامبر ص از این مسئله بسیار رنج میبرد چون هم زندگی یارش در خطر است و هم زینب را از خود نگران کرده است. اما تقدیر الهی این بوده که مسئله فرزند خواندگی را منحل اعلام کند بطوریکه همگان بدانند که وی پدر زید نیست ازدواجی که قبلاً به راحتی میتوانست انجام گیرد با زید بیچاره پیچ میخورد تا هدف خداوند به انجام برسد که تو ای محمدص پدر هیچکدام از اصحابت نیستی و برای اینکه همه بدانند باید با زینب ازدواج کنی تا بفهمند که اگر پدر زید بوده چطور با زن مطلقه اش ازدواج کرده است. اما اینکه چرا خداوند با این ماجرای نگران کننده به زید و پیامبرص تذکر وحی داده است؟. دلیلش ماجرای جانشینی پیامبرص بعد از خودش است. چرا که اگر پیامبرص فرزندی داشته باشد بدون هیچ درنگی مانند یزید بن معاویه رض کاندید بلکه وصی و جانشین بلافصل نبوت میگردد از این جهت ازرائیل بیرحم ماموریت دارد پسران پیامبر ص در کودکی به بهشت شاد نماید تا هم غصه ی دنیا نخورده باشند و هم زمینه تیدیل نبوت به پادشاهی را فراهم نکرده باشند و این همان لیوان شیری است که در معراج نوشید که اگر شراب را مینوشید ممکن بود بلافاصله بعد از رحلت رسول خدا ص کسی از خانواده اش وصی وی و ملک مسلمین بگردد. و خداوند به زید رحم کرد که حداقل جان سالم به در میبرد و تنها یار رسول خداست که مستقیماً نامش در قرآن آمده است تا نگران نگردد که اگر زینب س به واسطه ی غلام و بردگیش وی را رها کرد اما قرآن در میان تمام اصحاب او را انتخاب کرد. و همچنین خداوند مهربان به عباس بن عبدالمطلب و علی بن ابیطالب که درود خدا بر آنان بعد ار فرزندان از خانواده ی پیامبرص هستند چرا خداوند این دو نفر را با شمشیر ازرائیل نمیزند؟ چون خداوند به بی میلی آنها به پست و مقام اطلاع دارد علاوه بر آین آنها دورتر بوده اند و در سنت شاهان قدیم بیشتر فرزند و برادر کرسی امارت را عهده دار شده اند. این را از آن جهت گفتم تا سنی و شیعه و غیره بدانند کنترل امت اسلام بعد از رحلت رسول الله ص به دست خداوند بوده نه رها شده درست است با اختیار صورت گرفته ولی اگر زید با نشان فرزندخواندگی یا یکی از فرزندان مرحوم شده ی نبی ص زنده می بود اختیار و انتخابی باقی نمی ماند بلکه جو تملق و وابستگی فوراً وی را به کرسی مینشاند و در مورد علی ع هم جرقه های صورت گرفت که اگر مدیریت ابوبکرو عمر رضی الله عنهما نبود اهل نفاق همان سال اول ریشه ی اسلام رای در می آوردند. از قضیه زنان دور شدم تنها زن جوان پیامبرص که در سن پایین دختری به خانه وی مشرف میشود ام المومنین عائشه س است. که بخش عظیمی از رسالت رحمت دو عالم در هوش و اخلاق و زکاوت وی تبلور یافته است تا جاییکه پیامبرص به زنان اصحاب میفرماید حل مشکل و سوالتان را از حمیراء(گل سرخ و محبوب) بخواهید. مادری دلسوز در میدان علم و حدیث و شیری بی نظیر در حمایت از خون به ناحق ریخته عثمان بن عفان. مفسری اصیل و دریایی از اخلاق اصیل نبوی. کسیکه با شهامت در مقابل پیامبرص می ایستاد و با جرات با وی بحث و گفتگو میکرد وقتی پیامبر رض مریض شد فرمود پدرت را برایم صدا کن تا بگویم به جای من امامت نماز را انجام دهد عایشه گفت نمیروم فردا مردم میگوند بخاطر نسبت پدرزنی وی را به امامت گمارده ای. پیامبرص خواسته اش را تکرار میفرماید و میگوید شما زنها همان دسیسه چینان ماجرای یوسف هستید وقتی ابوبکر رض امامت را انجام میدهد پیامبرص جهت نظارت وارد مسجد میشود عده ای متوجه میشوند و با حرکت دست ورود وی را اطلاع میدهند تا جائیکه ابوبکررض میخواهد عقب بکشد اما پیامبرص دست بر شانه ی وی میگذارد تا راحت ادامه دهد و پیامبرص پشت سر وی به وی اقتدا میکند تا کور ند و بینا بداند این رفیق روزهای اول دعوت و یار غار سفر پرخطر هجرت و شایسته زعامت دینی امت است.

دراین بخش: به تعریف کلیات و جزئیات اسلام یا(اصول و فروع دین) و مباحثی که دانستن آنها برای مسلمان لازم است با زبان فصیح و قلم تیز علامه مدرس از طریق اشعار کُردی می پردازیم امید است خوانندگان کُرد و مسلمان بتوانند راه روشن خودرا با تمسک به قرآن و سنت پیامبر اسلام(ص) شناخته و با پرهیز از آفات و بلایای خطرناک در مسیر زندگی و وصول به حیات ابدی به روئیت خداوند صاحب صفات نیکو در روز محشر نائل شوند.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

الله یا خوای خاوه ن دو جیهان

به ناوی ئه و خالیقه ی که کامیله و به که ره م

     به خشه نده یه ومیهره بان،خاوه نی به یت وحه ره م

سه نا و سوپاسیَکی واکه میی نه میَنی له وا

         بو خالیقی « ماسوا »، به حیکمه تی  مونته زه م

دروستی فه رموو هم موو دونیا که هیچی نه بوو

     نووسی له لهوحا به زوو، هه رچی ئه بی زور و که م

ئینس وفریشته و په ری،عه رزوسه ماوئه خته ری

     هه ر ئه و بوو وینه گری، له سه ر هه تا کوو قه ده م

به لوتفی خوی ئه و خودا، به ئاده می عه قلی دا

              «  ایدهُ   بالهدُی،  علَّمهُ     بالقلم »

هه م قووه تی عه قلی دا به ناردنی ئه نبیا

            ته بشیر و ئینزاری دا به نیعمه ت و به ئه له م

ئه زه لییه، هه ر بووه، هه ر هه یه

           ته نیایه، بیَ وینه یه، خاوه نی حوکم و حه شه م

قادر و زانایه ئه و، بیسه ر و بینایه ئه و

         خواهیشی بالایه ئه و، گویایه، بیَ ده نگ و ده م

«یا ربِّ صَلِّ علی افضلِ من اُرسِلا

                 والأنبِیاء و علی مَنِ اقتدا فی الأُمم»

]بریژه ره حمه تِ خوا له به حری فه یزوسه فا

      سه ر حه زره تی موسته فا، ئه سحاب و ئالی به جه م[

-------------------------------------

بو پیغه مبه ری خاتم: حه زره تی مُحمد(ص)

پیغه مبه ری ره حمه ته بو روحی ئه م ئو ممه ته

        خاوه نی مه رحه مه ته بو عه ره ب و بو عه جه م

پیغه مبه ری خاته مه بو دینی ئه م عاله مه

     ره هبه ری چه ند حاته مه  بو به خشش  و بو که ره م

لوقمانی ده رد و غه مه، لوتفی وه کوو مه رهه مه

      ده وای ده رد و ئه له مه، بو قه لبی خاوه ن ئه له م

سه روه ری گشت عاله مه،له م نه ته وه ی ئاده مه

   بو فه یزی ئه و خادیمه چه ن شاهی خاوه ن عاله م

باجی له سه ر سه له فه، تاجی سه ری شه ره فه

 به لکووشه ره ف سه ده فه وئه ودورری فه ردی یه که م

بوچرخی پیغه مبه ری،شه مسی سامای سه روه ری

    بو دائیره ی ره هبه ری،« طاها » یه به دری ئه ته م

هه ربه وهه واهه لته کا،شووشه ی شه قاوه ت شکا

          هه ر به وه خوره م ئه کا بارانی فه یز و که ره م

له و شوینه گول به سته،ئه و گولی سه رده سته یه

      له و شوینه دل خسته یه، ئه و مه رهه مه بو ئه له م

هه ر ئه و په نای ئه مه له، بو سرده می زه لزه له

            سوجده ئه با به په له و تکا ئه کا بو ئومه م

جیا له گه ل عاله ما، ئه م زاته ئیللا له ما

               خالیقی عه رز و سه ما، هیناونی له عه ده م

]ره ببی بریژه سه فا بو ره هبه ری ریی وه فا

بولابه ری هوی جفا، به حیلم و حوکم و قه له م[

بوئه و چرای عاله مه، نووری دلی ئاده مه

        که ره هبه ری خاته مه بو عه ره ب و بو عه جه م

ئه و شاهی ساحیب سه نا، ئه ماهی دوور له په نا

             که ئه ئه بی به په ناه، بو کاتی ئیش و ئه له م

ئه و ئه نوه ری ئه نبیا، ئه و سه روه ری ئه سفیا

            لامیع به نوور و ضیاء دافیع له بو توز و ته م

دونیا له به حرو له به ر زه وی له وشک وله ته ر

         پر بوو له خیر و له فه رکه نایه سه ریان قه ده م

نووره و نه جاته وسه فا بو دلی خاوه ن وه فا

       ده رمانی ده ردهو جه فا مه رهه می ئازارو غه م

به شیری ئه هلی وه فا نه زیری ئه هلی جه فا

          مونیری خاوه ن سه فا ئه میری خاوه ن که ره م

مه حه ببه تی یه نه فه س به گیان ئه گه ربیته ده س

   بو ئه هلی مه یل و مه به س چاتره له به یع و سه له م

موحه ممه ده ئه حمه ده مه سعووده هه م ئه سعه ده                  . له مه رته به ی ده س مه ده نایگاتی ده م یا       قه له م

ئه و شاهه پایه قه وی پیغه مبه رانی زه وی

         داویانه موژده ی ئه وی به عه ینی ناوی عه له م

هاتووه نیشانه ی نه بی  به عه جه می  وعه ره بی    0         «  مبشراً  بنبی  »  نه قله  له  عیسا    به ده م

خواکه ناردی «رُسُل»په یمانی فه رموو به «کُلّ»

بو کو مه کی ئه و به دل بو نه شری حه ق بو  ئه ومه

له نیوسوپای ره هبه ری چ ئه میری چ عه سکه ری

  هه ر بو ئه وه سه ر وه ری هه ر ئه وه خاوه ن عه له م

وه ک په روانه بوپه ری بوشه معی رووی ئه نوری

     بویه وه کوو موشته ری جیبریل ئه هات ده م به ده م

حیرانی ده وروبه ری،«زوهره»و«سوها»و«موشته ری»

   سه یوانی تاجی سه ری، چه رخی سه مای مونته زه م

دونیایه بوهیممه تی، ده ریایه بونیعمه تی

      شه یدایه بو تلعه تی، ئه و مانگه ده ردی له ته م

مه نبه عی سیدق وسه فا،مه جمه عی شه رم ووه فا

             ره قیبی جور و جفا، ته بیبی ده رد و سته م

شه یدای شه میمی ده ری باغی به هه شتی به ری

           چاکیری درکی ده ری گولباغی ده شتی ئیره م

چوون ئه و ئومیده و په نا بو روشنایی و سه نا

                نوخته ی ره شی دانه نا له کاغذا به قه له م

هه ر نووره باره و به شی، هه ر پاکییه و بی غه شی

دووره له له ککه ی ره شی،به روح و دل،ده ست و ده م

بوشه رحی سه دری ئه تو، بو ره فعی زیکری ئه تو

           بو نووری فیکری ئه تو، ئایه ت پره له حیکه م

ره فیقی فتح و زه فه ر، له حه زه ر و له سه فه ر

      بو نه فه ر و بو خه فهر، له تیپی تو زور و که م

«و نورهُ فی الوری، عم السَّما و الثَّری

             بِجُهدِهِ  لِلهُدی  و  صَدَّهِ  لِلصَّنَم»

]بریژه ره حمه ت خوا، له به حری فه یز و سه فا

     سه ر حه زره تی موسته فا، ئه سحاب وئالی به جم[

-----------------------------------------------

پاش به پیغه مبه ر بوونی حه زره تی موحه ممد(ص):

ئه و زاته مونته خه به، که مه عده نی ئه ده به

       نه ک سروه ری عه ره به، به لکوو بوهه مو به شه ر

له ئه ووه لی حاله وه، تا که و ته ناو ساله وه

        له ده ر وه یا ماله وه، ئه یکرد له په ستی حه زه ر

فیکری وه ها به رزئه بوو،له م عاله مه ده رئه چوو

 بیری له خالق ئه کرد، نه ک له زه وی و ده شت و ده ر

کاتیَ که ویستی خودا، یه کی بگا به هودا

             فیکری وه های پی ئه دا په نای بدا له خه ته ر

به لیَ هیدایه ت، عه ون و عینایه ت به زوو

 ئه م روح و جیسمه هه موو، ئه کا به خاوه ن هونه ر

له به ر چرای ئیهتیدا، ئه که وته یادی خودا

         له ئه ووه ل و ئیبتیدا، ئه که وته ده ریای نه زه ر

هه ر سالیَ مانگیَ برا، ئه روییه غاری«حیرا»

        فاریغ له گشت ماجه را به روح، به دل، به به سه ر

که سالی چل هاته دی،شه ش مانگ هه رچی خه ویه دی

   راس ده رئه چوو بی که می، وه کوو سفیده ی سه حه ر

هه تا له غاری«حِرا» ریساله تی پیَ درا

             بو به چرای چل چرا، بو ریی نه جاتی به شه ر

دووشه ممه بووهه ژده هه م له ره مه زانی ئه هه م

      جیبریلی خاوه ن که ره م، وه حیی خودای برده سه ر

چه ن ئایه تیکی خودا، له خه لق و عیلم و هودا

           هینای له بو ئیهتیدا، ون بوو له ده رکی به سه ر

که ون بوو لیی ئه و ده مه،ئه و خاته می ئه کره مه

              وه کوو یه کی پر غه مه، هاته وه دل به حه زه ر

که هاته وه مه نزلی، له پاش ئیفاقه ی دلی

            فه وره ن به بی ماتلی، که وته به یانی خه به ر

گیرایه وه ماجه را، ئه وزاعی غاری حیرا

         بو هاوسه ری دوسه را، بو هاوده می موعته به ر

پاش باسی ئه م سادیقه، ئه و هاوده می موشفیقه

                بردیه لای«ورقه»، زانا به عیلمی سییه ر

ئه ویش له به هجه ی وه فا، فرمووی به موژده ی سه فا

        ئه و زاته بیَ ئیختیفا، «جِبریل» بوو، بوت که وته ده ر

پاش ئه مه سیَ سال دی رووی جیبره ئیلی نه دی

      «و قلبُ حضرتِهِ ضاقَ لهُ وانحَصَر»

تا جاری ئه و روو چرا، رویشتبوو بو حیرا

             که هاته وه به و سه را، جیبریلی هاته نه زه ر

به هه یئه تیکی عه جه ب،به هه یبه ت وبه حه سه ب

له ده هشه تا شای عه ره ب، که و ته وه له رز و خه ته ر

که هاته وه ماله وه، به و له رزه هه ر مایه وه

                پیچای له ئه عزایه وه جلی له پی تا به سه ر

هه تا له بو ره هبه ری جیبریل  گیشته سه ری

            سووره تی «مُدَّثَّر» ی هینا به شه ئن و قه ده ر

ئینجا به شان وشه ره ف،حه زره ت له هه رچوارته ره ف

به یانی کرد وهک سه له ف، ته وحیدی«رب البشر»

«صدیق»و«زید»و«علی»،«بِلال»ی مه شره ب وه لی

          «عُثمان» به نوری جه لی، گه یین به بی ده ردیسه ر

«طَلحه»و«زُبیر»و«سَعید»،«سَعد»وئیبنی عه وفی ره شید

          «أَبوعبیده»ی شه هید، «أًرقم»ی عالی سییه ر

یاران به سیدق و سه فا، ئه چوونه لای موسته فا

              به ترسه وه، نه بادا بگه ن به ئیش و زه ره ر

یه ک یه ک ودوودووئه چوو،لای شاهی خوش خولق وخوو

               تا وه رگرن رووبه روو، ئادابی دینی به فه ر

بوکاتی فیربوونی حق، گرد ئه بوونو یک نه سه ق

              له شاهی شیوه شیرین، به لام به بیم و حه زه ر

هه تا به ره حمی خودا، قه بوول بوو لای باره گا

دوعای«نَبِیُّ الهُدی»، ئیمانی هینا «عُمَر»

ئینجا به شان و شکو، عو مه ر وه کوو شیری کو

         کوففاری هینا ستو له شار و دی و ده شت و ده ر

شمشیری خوی کرده مل، ئه یگوت به پیاوانی زل

کیَ «ضد» ی دینه به دل، فه رموو ده با بیته ده ر

تا هاته خوار زوو به زوو «فَاصدع بما تُؤمرُ»

   بو نه شری دین روو به روو له شاری مککه وله ده ر

جا مه ککه که وته پله، له شورش و زه لزه له

    له«ضِدّ»ی ئه م سیلسیله، بو کرده وه ی شور و شه ر

تائه وشه هی ئه کره مه فه رمووی له به رمه رحه مه

        برونه لای«اَصحَمَه» شای حه به شیی موعته به ر

یاران له ترسی ته له ف،چوون بو«حَبَش»به سه له ف

       لای ئه سحه مه ی به شه ره ف، ماندوه بی ده ردیسه ر

یارانی دل به وه فا له دووری رووی موسته فا

            دیل بوون به داوی جه فا، تا هاته لایان خه به ر

کافره کان سه ف به سه ف،چوونه ته سوجده ی شه ره ف

بو خالقی شه ش ته ره ف،«وَالنًّجم»ی ناردوونه سه ر

له شه وقی ئه م وه حده ته، یاران ئه م حه زره ته

   گه رچی سه فه ر زه حما ته، هاتنه وه مککه ی به فه ر

ده رکه وت کافران هه موو،هه روان له سه رعه ینی خوو

            بویه گه رانه وه زوو، له بو حه به ش به سه فه ر

ره زای خودا حازره، هاتنی زور زاهیره

          بو ئه و که سه ی سابیره له به ر به لا و ده ردیسه ر

ئه رواته ناو قه لبی حه ی،به روژوشه وپه ی به په ی   

     ئه وه ی نه کا باسی وه ی، له ئیشی ده رد و زه ره ر

 

ده رچوونی به نی هاشم بو شه عبی«أبی طالب»

ئه مجاره خیلی جه فا، کافرانی بی وه فا

          له بو سزای موسته  فا، که وتنه قه سدی خه تر

ئه بی موحه ممه د به زوو، له گه ل ئه قاریب هه موو

       برونه ده ر زووبه زوو، نه که ن به شارا گوزه ر

خزمان خه م له دل هه موو، ده رچوون له مککه له بو

             شیوی«عَبدُالمُطَّلِت»، دل عاجزو غه م له به ر 

روحم به قوربانی تو، بو دلب بوریانی تو

                ئیشی دل و گیانی تو، ئاگر ئه خاته جه گه ر

به لّا بدا له و که سه بوت بوو به مایه ی زه رهر

     با شه ل ببی ئه و ده سه نووسیویه په یمانی شه ر

به لیَ شه ره ف وای ئه وی،قه ت گه نجی ده س ناکه وی

             نادا له که س پرته وی، بی ئیش و بیَ ده ردیسه ر

مه ردی خوا بو خودا گیانی خوی ئه کا فیدا

              باکی نییه ئه به دا، له زه حمه ت و له زه ره ر

روحم فیدای ئه وده سه به«ضِدّ»ی ئه وچه ن که سه

       که وته ته قالا و قسه، بو ده فعی په یمانی شه ر

سه بره وسیله ی سه فا، سه بره دلیلی وه فا

           سه بره له روژی جفا، ئه بی به مایه ی زه فه ر

سه بری دلی عارفه که خوگر و واقیفه

              له شه ری ئه و تایفه، نه وه ک دلی بی خه به ر

سه بری دلی حه زره ته، وینه ی قلای حیکمه ته

        به وگه له پر شیدده ته، نه کوته له رزه و خه ته ر

باسی میعراجی پیغه مبه ر (صلی الله علیه واله وصحبه وسلم):

بو شانی، بو شه و که تی، بو قه در و بو حورمه تی

          وه کوو له لای ئوممه تی له لای ملائیک له سه ر

هات جیبره ئیل لای خودا، بو لای «امام الهُدا»

        له گه ل «بُراق» بی سه دا، بو سه یری «خَیرُ البَشَر »

له«مَکّه»وه ک نووری گه ش،تا«قُدس»بیَ گه رد و غه ش

              رویی به گیان و به له ش، یه ئایه تی بی که ده ر

جه م بوون له وی سه روه ران، ئه فتابی پیغه مبه ران

            تا سه روه ری ره هبران، گه یشته جی بی خه ته ر

«صار اِمامَ الهُدی و الرَّسلُ فی الإقتداء

         مِن شَرفٍ قَد بَدا، عقلُ الوری وابتَهَر»

ئینجا له به ر پرته وی، له گه ل فریشته ی قه وی

   سه رکه وت له رووی سه رزه وی، جیماهه واو به حرو به ر

بوراق به ئه مری خودا، بال و په ری لی ئه دا

        «احسن بما قد بدا، والأوجُ قَدِازدهر»

لَمِن أَجابَ النَّدا، لِعَلَمِ الإهتِدا

          رَفعُ البِنا قَد بَدا، وَ الکَسرُ قَدِ انکَسَر»

عاله می ته ی کردهه موو، سه روه ری خوش خولق وخوو

   تا شه جه ره ی «سِدرَة»بوو، «جِبریل»ی یاری سه فه ر

فه وجی فریشته به سه ف،حازرهه مووگیان به که ف

   تاتوزی پیی بو شه ره ف، به که ن به سورمه ی به سه ر

من با بنازم به تو، ای شاهی خاوه ن شکو

       رویشتی بو گفتوگو، له لای خودای به حرو به ر

بو قوربی زاتت له وی، مه سافه ری نا که وی

           با قابی«قَوسَین» له وی، ببی به وینه ی نه زه ر

به فه یزی جیلوه ی قیده م،که بوی ئه چووده م به ده م

  گیان بوو به به حری که ره م، دل بوو به کانی سه مه ر

بیستی گه لی سیرری حه ق، له خالیقی ماخه له ق

   ناکری به حه رف ووه ره ق، شه رح و به یانی خه به ر

جا داپه ری له و ده ما، له ئه وجی بورجی سه ما

         عاله م ته می تیا نه ما، له به ر نه سیمی سه حه ر

 شه هابه، یا به رقه خوی،دونیابه بی فه رقه بوی

           ده ستت له دونیا ئه شوی، بزانی چونه خه به ر

کوچی حه زره ت(صلی الله علیه واله وصحبه وسلم) بو مدینه:

ئینجا به وه حیی سه ما وه ختی ئیقامه ی نه ما

               با  «سَیِّدُالکُرَماءِ»  له مککه برواته ده ر

هات ئه مری هیجره ت به حق،لای زاتی«رَبِّ الفَلَق»

   له به ر شه ری«ما خَلَق»، که وته ته هییه ی سه فه ر

له گه ل رفیقی وه فی، سددیقی دل موکته فی

      به سووره تی موخته فی له شاره وه چوونه ده ر

له غاری«ثور»ا له وی، مانه وه سی شه وی

       به لکو هه لیَ هه لکه وی، هه تا برون به سه فه ر

بووبه کری خاوه ن سه فا، ره فیقی ساحیب وه فا

   پیی خوش بووده رد وجه فا، له پیناوی پیغه مبه ر(ص)

سددیقی نازاری تو، رفیقی ناو غاری تو

            گولباغی بی خاری تو، بوتو ئه بوو به سوپه ر

به ده وری ئه ویاره دا،«مار»گه ستی له و غاره دا

            له و غاره پر ماره دا، بو یا ئه که وته خه ته ر

سیَ شه و له ویَ مانه وه، ئینجا به پنهانه وه

       وه ک روژ له کیوانه وه، تلووعی بوو که وته ده ر

به شه رم و شه ئن و شکو، نه سیمی داوینی کو

رووی که رده جه بهه ی سه رو، له ساحیلو بو سفر

هه ر چه نه یاران نه بو، که چی ریگاویان هه موو

      به یومنی ئه و زوو به زوو، پر بو له خیر و له فه ر

له م سه فه ری هیجره ته،له فه زلی ئه وحه زره ته

     هه ر خاریقه ی ده هشه ته، ده رئه که وی بو به شه ر

باسی سوراقه مه که ن، له و خاریقه ده س مده ن

   سی جار له ری به  به ده ن، روو چوو گه یشته خه ته ر

با به رگی«کِسرا» ببا، له جائیزه ی ئه ده با

        خه لات له لای نوجه با، شمشیره یا تاجی سه ر

له «أمُ مَعبَد» مه دوو، مه ریَکی پیری هه بوو

به بومنی شا،زووبه زوو، بوی بوو به جیی خیر وفه ر

که شه وقی داوه له دوور،خاوه ن سه فای به رقی نوور

     «أنصار» گه یینه حوزور، حوزوری «خَیرُالبَشَر»

به عاده تی نوجه با،پیشوازییان لیَ کرا

           که دابه زین له «قوبا» میوانی زور موعته به ر

روون بووهه مووسه رزه وی،به نوری سیمای ئه وی

      تاریکی که وته نه وی، ده ر چوو سفیده ی سه حه ر

راسته ئه مه یا خه وه، به روژه یا به شه وه

       ئه و خاوه نی پرته وه، لای عاشقان که وته ده ر!

ئه نساری ئه و روژوشه و، پارانه وه وینه به ته و

  بو شه وقی روخساری ئه و، ئه چوون به سوزی جگه ر

 چه ن خوشه دل ئه و ده مه، سرشاروخاتر جه مه

        نه میحنه ته و نه غه مه، نه زه حمه ته و نه که ده ر

له م حال ویجدانیه، مقداری یک«ثانیه»

                 به م عاله مه فانییه، قیمه تی ناییته ده ر

پاش مووده تی له «قوبا»، له گه ل گه لی به وه فا

      وه کوشنه ی بای سه با، چوو بو مه دینه ی به فه ر

پیشوازی کران به جه م، دلخوش وخالی له غه م

            سروودی شادی به ده م:«طَلَعَ نُورُ القَمَر»

یاران مککه ش هه موو،له زوروکه م هه رچی بوو

     گه یین هه موو زووبه زوو، به حه زره تی پیغه مبه ر

«مُهاجِرین»ی حه به ش،پاش زه حمه تی روژی ره ش

   جه م بوون له لای به به ش، به میسلی هاله ی قه مه ر

چه ن خووشه دل به سفا، له پاش فیراق و جه فا

                   به یاری خاوه ن وه فا بگا به بیَ ده ردیسه ر

جا سه روه ری رووچرا، فه رمووی: چرا هه لکرا

       ئیعلانی ئایین درا بو ئه هلی«بَدو» و «حَضَر»

به وه عزوئیرشادی حه ق،عاله م ته به ق به ته به ق

     گه یین به نووری شه فه ق، دلشاد و ده س به که مه ر

به لام به هوی به دره وی، جووله که ی ره وشت نه وی

ته م که وته سه ررووی زه وی،له به رته مای«اَخذ» و«جرّ»

شیری سپی ئیهتیدا، ره ش بوو به شیوه ی عیدا

    جاوه کوو شیری خودا، ئه سحابه ده ر چوونه ده ر

«بَدر»و«اُحُد» هاته روو«خَندَق»و«خَیبَر» به زوو

   به فه تحی مه ککه ش که بوو،«حُنَین»ی پر له زه فه ر

ئیمانی ئه هلی «یمَن» به سه ییدی موئته مه ن

       حیجازی خسته که مه ن، ئیسلامی پی که وته سه ر

وه سف وسه نای ئه سحابه کانی پیغه مبه ر(صلی الله علیه واله وصحبه وسلم):

من بم به قوربانی تو، قوربانی یارانی تو

                 سینه سپیرانی تو، بو روژی بیم و خه ته ر

سه دیه کی باسی ناکری،وه سفی سه حابه ی نه بی

          ده بیَ به بیَ ئه ده بی، ده م بیته نوتق و خه به ر

هه موو نجوومی خودا،بو ره جمی جیننی عیدا

     به وان له ناو چوو سه دان، ئه هلی غه در و زه ره ر

بوفه رهه موومال ته له ف،بوشه رهه موو گیان به که ف

    که دائه مه زران له سه ف، ئه باری فه تح و زه فه ر

بوخو هه موو نه رم خوو، دل ئاگرین به عه دوو

     کاتیَ ئه بوون رووبه روو دوژمن ئه که وته خه ته ر

«قِف بِمقامِ الصَّفا، و صِفُهُم بالوفا

         فَهُم هُمُ الشُّرَفاء، والصَّفوةُ فی البشر»

«أجسامهم عَذَبُوا، انفُسَهُم هَذَّبوا

          أجل، فَهم ذَهَبٌ، وَغَیرُهُم کَالغُبَر»

ئه رواح ومالیان له لا، وه کوووه تن خاک وبا

             دایان ئه نا به فیدا، تا دینی حه ق بیته ده ر

له زه وقی هیجره تی تو، به شه وقی نه سره تی تو

   به عه شقی حه زره تی تو، سه ر زه  وییان گرته به ر

به ه به ه له «اَنصار»ی تو، ئه حبابی ئه خیاری تو

            فیداکاری گیانی تو، له روژی تووش و خه ته ر

گیانیان فیدا بو له بوی، مالیان به قوربانی ریی

            دلیان له به ر خاکی پیی، تا دابنیَ پییَ له سه ر

«مُهاجِرین»دل برین،«اَنصار» به قوربانی دین

     بویه سه نا و ئافه رین، ئه هاته سه ریان له سه ر:

كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان به جهاد پرداخته‏اند نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و اينان همان رستگارانند (20)


الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللّهِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ ﴿20﴾

پروردگارشان آنان را از جانب خود به رحمت و خشنودى و باغهايى [در بهشت] كه در آنها نعمتهايى پايدار دارند مژده مى‏دهد (21)


يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ ﴿21﴾

جاودانه در آنها خواهند بود در حقيقت‏خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است (22)


خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ ﴿22﴾

و پيشگامان نخستين از مهاجران و انصار و كسانى كه با نيكوكارى از آنان پيروى كردند خدا از ايشان خشنود و آنان [نيز] از او خشنودند و براى آنان باغهايى آماده كرده كه از زير [درختان] آن نهرها روان است هميشه در آن جاودانه‏اند اين است همان كاميابى بزرگ (100)


وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ﴿100﴾ سورة توبة

ئه سحابه که ی«بَدر»ی تو، قوربانی ریی قه دری تو

له عه شقی روی«بَدر»ی تو،سه رمه ستی زه وقی که ده ر

«صِف أهلَ بَدرِ الفدا، أحیاءًأوشُهداء

        بِکُلِّ وَصفٍ غدا، لِخِیرَةٍ فیِ البَشَر»

سیسه د و سیانزه که سن، به روح ودل ئه قده سن

    ئه تگوت گولی نه وره سن، له باغی ئیحسان و فه ر

فریشته رووبوون هه موو،خوش خولق وخووبوون هه موو

   قوربانی تو بوون هه موو، بو توئه بوون به سوپه ر

بویه فریشته ی سه ما،بوون به مه ده د له و ده ما

      له(به دردا) غه م نه ما، له شه وق و شادی زه فه ر

له کیوه که ی(ئوحودا)، چه ن موخلیسی جان فیدا

           چووه ریزی شوهدا، به رگی گولی کرده به ر

ئه سحابی به یعه ی«رَضی» رازی به ئیش و سزا

   هات بو ئه وان به جه زا، سه نا و ره زای موعته به ر

ئه سحابی «خَیرالرُّسُل»، ئالی وه کوو به سته گول

          پیویسته بونووری دل، حوببی ئه وان بو به سه ر

مه خسووس له بوخوله فا،هاومه جلیسی موسته فا

      مه نبه عی حیلم و وه فا، مه جمه عی دین و ئه سه ر

«بوبَکر»ی سیددیقی ئه و،حازری ته سدیقی ئه و

       «ناصِر»ی ته حقیقی ئه و، له غار و خاری که ده ر

هه م یاری خاوه ن شکو،شیری ده رو ده شت وکو

    کوففاری هینا ستو، حه زره تی مه ولا  «عُمَر»

«عُثمان»ی کاتی حه یا، دل پر له نور و «ضیاء»

      دوو نووری شای ئه نبیا، له مالی ئه و هاتنه ده ر

ئه کبه ری ئالی نه بی، هاوسه ری«زهرا» نه بی

    حه زره تی مه ولا«عَلی»، حیده ری خاوه ن هونه ر

نه رگسی شه هلا«حَسَن»و«حسین»شه قیقه ی چه من

    بودل ئه بوون به که مه ن،بو حه ق ئه بوون به سوپه ر

«عَباس»و«حَمزه»ی شه هید«زُبَیر»و«سَعد»و«سَعید»

   «أَبوعبیده»ی ره شید،«طَلحه» حه میده سییه ر

هه م«اِبنِ عَوف»ی میسال،بوسه رفی سه روه ت ومال

     «جعفر» که ئه فری به بال، «کَماأتی فی الخیر»

ره زای خوای عاله میه ن،له سه رئه وان ئه جمه عین

      هه م بو ئه وه ی تابیعه بو دینی «خَیرُالبشر»

باسی خووره وشتی به رزی حه زره تی پیغه مبه ر (صلی الله علیه واله وصحبه وسلم):

ئه ی شاهی خوش خولق وخوو،ئه ی ماهی گولره نگ وروو

   گیان و له ش و دل هه مه موو، بو تو ببی به فیدا

ئه خلاقی خوش ته رزی تو،له سوننه ت وفه رزی تو

   وه ک موعجیزه ی به رزی تو، دایه وه ده نگ و سه دا

ره وشت و عاده تی تو، زیکروعیباده تی تو

         سه بر و سه داقاته تی تئ، قیبله یه بو ئیقتیدا

چون باسی ئه وسافی تو، ته واو ئه کا گفتوگو!؟

        قورئان که بو نعتی تو، خولقی«عَظیم»ی هینا

خولقی عه زیمی ئه تو، قورئانی خاوه ن شکو

       بو شه و که ت و شانی تو، قورئان بووه به په نا

به نووری ئیمانی تو، به عیلم و عیرفانی تو

       به وه عز و تیبیانی تو، ئه م چرخه که وته سه دا

به حیلم و احسانی تو، به عه فووی ئاسانی تو

      به ره حم و ویجدانی تو، بوت بوو به شه ر به فیدا

ئه وه نه بوو تا ده سه ر، له کافری به د ئه سه ر

             بو کوشتنت هاته به ر، به نییه تی ئیعتیدا

که لیی ئه بووی با خه به ر، بی زه جروبی ده ردیسه ر

        رووت کرده سه رفی نه زه ر له کینه و له عیدا

ساحیبی سه یف و قه له م، تالیبی عیلم و عه له م

     عاجز له ئیش و ئه له م، مه ر بو جه زای ئیعتیدا

سه رگه ردی هیمه تی تو«آصَف»  کوری«بَرخِیِا»

   شاگردی حیکمه تی تو، «لُقمان» به چه ن ئیعتینا

له به رمه لاحه تی تو،«یوسف»قه له م بربه ده س

   له به رفه سا حه تی تو،«سَحبان»عه له م ده ر فه نا    

بو سه عدی تالیعی تو،«زُهره» به دل موشته ری

     له نووری لامیعی تو،«شمس» و«قمر» ده ر په نا

«کاف»   بو کیفایه تی تو  «هیَ» بو هیدایه تی تو

   «یا»   بو جه ماعه تی تو، ره مزی خیتابه و نیدا

«عه ین»  بو عینا یه تی تو، عیلم و عه داله تی تو

     «صاد» بو سه داقه تی تو، ره مزه له بو ئیهتیدا

«طاها»و«طاسیم»ی تو،«طاسین»و«یاسین»ی تو

         راسته به ناسینی تو، به شه ر ئه گا به خودا 

بو«صاد» ی چاوانی تو، کومه لی لاوانی تو

      وه ک قوچی قوربانی تو، خویان ئه کرد به فیدا

به«قاف»ی قورئانی تو، به سافیی عیرفانی تو

       چه ن موخلیسی شانی تو، چوونه ریزی شوهه دا 

به«نون»ی نامه ی که ره م،بوعه ره ب وبوعه جه م

    چه ن سه روه ری موحته ره م چوونه گه لی سوعه دا

که ته لعه تت که وته ده ر،له شه رمی رووی توقه مه ر

   شه ق به و له خواروله سه ر،له و جیگه که وته په نا

ته نیانه وه ک هه رقه مه ر،ئه م عاله مه سه ربه سه ر

     خادم و ده س به که مه ر، ده م به سوپاس و سه نا

سه جده بره داری به ر،له سووسه مارودی خه به ر

               ئاهو شکاتی خه ته ر، دینیته لات بو په نا

له به ر فیراقی ئه تو،«کوله که» هاته ستو

                 حقیه به بی گفتوگو، بیته فوغان و زه نا

چوون سیرری حق سارییه، له جامید و نامییا

                 له جینن و ئادمییا، له جه وهه ری مه عده نا

ئه توی مسیحانه فه س،که لیمی«طور»ی قه به س

         عه سای ئه تو عیلمه به س. «وَاللهُ  أورَثَنا»        

---------------------------------------------

ئه رکانی اسلام(فروع دین):

ئه رکانی اسلام پینجن به قه رار

   ئه ووه ل ئه مه یه که بکه ی ئیقرار

بلی «اشهدُ»  ئه زانم  به دل

      به زبان ئه لیم خوشتر له بولبول

«أن لا إله» هیچ معبودی حق

        نییهُ «إلا الله» مه ذاتی«مطلق» 

«واجب الوجود» بی شریک بی باک

      موسوف به کمال ، له خراپه پاک

«وأشهدُ»  هم  ئه زانم  یقین

       به زبان ئه لیم به حیا و تمکین

«أنَّ محمداً» ممدووحی موختار

    له نوعی به شه ی، موباره ک ئاسار

«رسول الله»ی فرستاده ی حه ق 

      بو سه ر ئینس و جین، نیک و به د،«مطلق»

روخسار سپی و سوور، لتیف نورانی  

         چاره ره ش و زه ریف گوشاد پیشانی

عه ره ب، قوره یشی، هاشمی نه سه ب 

         ئه شره فی هه موتایفه ی عه رب

بی سیبه ر وه ک خور، بالا «معتدل»

            ناوی « محمد »    نسبی«عادل» 

«عبدالله»، «عبدالمطلب»،   «هاشم»

             هه م «عبد مناف»، ناسینیان لازم 

دایکی ئامینه، کچی وه هه به

          ئه م کوری زوهره ی عالی حه سه به 

موته وه للید بوو له مککه ی ئه نوه ر

            له چل ساله دا بو به پیغه مبه ر 

له پاش چل ساله تا دوازده سال

          دانیشت له مککه شای ساحیب ئیقبال

ئه و جار بو نه شری حوکمی ئه م دینه

            هیجره تی فرموو چوو بو مه دینه

یازده سال ماوه له «دارُالصفا»

              له شه ستوسیدا بوو موته وه ففا

روکنی دووهه مین پینج فه رز به ئه دا

            گشت روژو شه و ی بیکه ی تو خودا

سیهه م سه رفیتره و زه کاتی مالی

               به موسته حق دان، له منه ت خالی

روکنی چواره م روژووی رمه زان

               پینجه م توافی «کعبةُ الرَّحمان»

له عومرا یک جار فرزه زباره ت  

           له سه ر موسولمان  به شه رتی تاقا ت

بو خه رجی ریگا کافی بی مالت  

                 هه م بو نفقه ی ئه هل و عه یالت   

قال رسول الله(ص):«الایمان أن تؤمن باللهِ و وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ و بالیوم الآخر و بالقدر خیره و شره»

پیامبرص فرموده است: که مفهوم ایمان آن است به خدا و ملائکه و کتابهای آسمانی و پیامبران مبعوث شده توسط خداوند و روز قیامت(بعنوان پاداش اعمال خیر و سزای اعمال شر) وتقدیرات خداوند(چه خیر و چه شر) باورقلبی داشته باشی.

پيامبر (خدا) بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است ايمان آورده است‏، و مؤمنان همگى به خدا و فرشتگان و كتابها و فرستادگانش ايمان آورده‏اند (و گفتند:) (ميان هيچ يك از فرستادگانش فرق نمى‏گذاريم‏) و گفتند: (شنيديم و گردن نهاديم‏، پروردگارا، آمرزش تو را (خواستاريم‏) و فرجام به سوى تو است‏.) (285)


آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُواْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿285﴾ البقره

علامه مدرس رح مفاهیم ارکان ایمان را بصورت اشعار منظم در آورده است، تا اهل ایمان و باورداران بتوانند از آنها به راحتی استفاده کنند. اینها مربوط به ارکان ایمان یعنی اصول دین است و به ترتیب ذیل است:

1-       ایمان به خوا« أن تؤمن باللهِ»:

ئه سلی ئیمانیش ششه به تحقیق

       ئه ووه ل ئه مه یه که بکه ی ته سدیق

بزانی خودا وجودی حه قه

         قه دیم و باقی، ته نهای موتله قه

خوی به خوی بووه، هه روا ئه مینیَ

       ئه مما غه یری ئه و هیچ کس نامینی

بیَ«مِثلُ» و شه ریک بیَ«ضِدّ» و پیوه ند

      بیَ دایک و بی باب، بی ژن و فه رزه ند

حاکمه بو ئه رز، هه م بو سه ماوات  

            خالقه له بو هه موو مه خلووقات

نه و جوهه ر، نه جسیم نه وه کوو عه ره ز

         نه ئه بیَ به جیی حادیسه و مه ره ز

جیهه ت و جیگه بو زاتی نییه

       زاتی له ئه مرو و سوبحه ی به رییه

کونهی زاتی حه ق له عام مه ستووره

       ناوی شه ریفی غه یره مه حسووره

گه رچی هه زارویه کن به شوهره ت

     نه وه دونویان به سوننه ت مو سبه ت

نایبینی به چاو هیچ کس له دونیا

        لاکین ساحیبی مه رته به ی عولیا

یعنی موحه ممد، ساحیب عیززو و تاج

     خودا چاوپیکه وت له شه وی میعراج

له قیامه ت دا سابته روئیه ت

    بو موئمین، له سه ر حه دیس و ئایه ت

«وجوهٌ یومئذٍ ناضرة    

                  الی ربَّها» حقاً«ناظرة»

سیفاتی حه وتن، قه دیمن وه ک زات

      خاریجن له ده رک عه قلی مه خلووقات

له ذاتی پاکی حه ق جیا نابن  

           بوون و هه ن و ئه بی هه ر ببن

«حَیات» و«عِلم» و«اِراده» و«قُدرت»

     «سَمع» و«بَصَر» و«کَلام» به سیححه ت

زیندوویی و زانین، میل و توانین

          بیستن و بینین، گفتوگوی شیرین

2-       ایمان به ملائیکه «و ملائِکَتِهِ»:

ئه سلی دووهه مین ته سدیقه و باوه ر

                   به ملائکه ی عه للامی اکبر

جیسمیان له تیف، شه ریف نورانی

          پاک له زرلومات قووه ی نه فسانی

ئه توانن له خه لق خویان که ن ئیزهار

        به هه ر سووره تی شیرین بیَ و مختار

جارجارجوبره ئیل له لای پیغه مبه ر

     به  ره نگی «دُحیه» ده بوو موسه ووه ر

گشت بنده و موتیع موحبیبی خودا 

          له کوفر به ری خالی له گونا

نه تیَرو نه میَ نه ژن و نه شو

        نه ساحیب پیوه ند نه به وه له دبوو

هیچ کس نازانیَ مه ر خودای ئه کبه ر

      عده دیان له گشت مه خاووق زیاتر

له آسمانا نییه جیی یک پیَ 

          ئیللا مه لکیَ حازره له و جیَ

یا له رکووعان یا له سجوددا 

      یا غه رقن له ناو به حری شهودا

هه رچی مه خلووقی خودای غفووره

     یه ک ملائیکه ی له سه ر مه ئمووره

به ئه مری خودای عه لیم و خه بیر

        ته ربیه ی ده کا به نه هجی تقدیر

له روتبه ی خویان قه ت ناچنه ده ر

           بالیان یادووه یا سیَ و زیاتر

به عزی بو به هه شت خه زینه داره 

        به سه ر ئه واندا«رضوان» سه ر داره

نوزده تایفه یا نوزده نه فه ر   

        ره ئیسیان«مالک» مه ئموری سه قه ر

کاتبی ئه عمال عده دیان چوار  

       دوو نه فه ر بو شه و دوانیان بو نهار

کاتبی چاکه له سه ر شانی راس

        بو شه ر له لای چپ بیَ خیلاف و باس

ئه وول حاکمه، دووه م مه حکوومه

          ده لیلی ئه مه ته واو مه علوومه

مه ئموری سوئال: مونکه ر و نه کیر

     هه م عه زابی قه بر بو ئه هلی ته قسیر

له ملائیکدا هه ن چوار ئه سناف  

  مه حسووبن شه رعه ن به ناوی ره شراف

ئه م چوار سینفه بوت ئه که م بیان:

         ئه ووه لیان مه شهور به که رروبییان

سینفی دووهه مین سینفی روحانی 

      سیهه م حه مه له ی عه رشی ره حمانی

چواره م موقه رره ب بارگای جه لیل 

            ئه مانه چوارن به نه هجی ده لیل

شه خسی ئه ووه لیان ناوی جوبره ئیل    

           حامیلی وحیه و ئه مینی ته نزیل

دووهه م میکائیل، رزقی به ده سته

     هه م ئه مری زه وی، قبزه یا به سته

سیهه م عیزرائیل، قابیزی ئه رواح 

      مه ئمووری زورن، موتیع و مه للاح

چواره م ئیسرافیل، مه ئمووره به «صور»

      به ئینتیزاره تا وه ختی ده ستور

«صور» شاخیکه ئه و فووی ده کا پیدا

        به قه ده ر ئه رواح  کونی واتیدا

دوو جار به و شاخا لیَ ئه دا نه فه س 

   گشت زیندوو ده مرن، به ئه ووه ل نه فه س

به دووهه م نه فه س سه ر دیننه ده ر

        به ئه مری قه هار ئه رون بو مه حشه ر  

لاکین حه مه له عه رشی به تمکین

       ئه شخاسی مه شهوور به موقه رره بین

پاش نه فخی ئه ووه ل ئه مرن سراسر

          له پیَش دووهه مدا سه ی دیَننه ده ر

عاله م له و به ینا چول و به تاله 

         ئه لین ئه و به ینه مودده ی چل ساله

3-       ایمان به کتیبه ئاسمانییه کان«وکُتبهِ»

ئه سلی سیهه مین تسدیقه و باوه ر

             به سه و چوار کتیبی ئه نور

قدیم و سه حیح، بی عه یب و«عُتُل»

      نازل بوون له سه ر وه فرادی «رُسُل»

«ده» له سه ر آدم «په نجا»له سه ر «شیث»

     «سی» نازل بووه له سه ری ئیدریس

«ده» بو ئیبراهیم سه ده تواوه 

     ئه م سه د کتیبه «صُحُف» یان ناوه

ته ورات بو موسا زبوور بو داوود

    ئینجیل بو عیسا، به ئه مری معبوود

قورئان له هه موان ئه شره ف و ئه مجه د

      نازل بووته سر حه زره تی ئه حمه د

له وه ختی نزوول تا ئاخر زه مان

     به سه ریا ناییَ ته حریف و که تمان

جمیع جنین و ملک و ئینسان 

         ناتوانن بلین نه زیری قورئان

4-       ایمان به پیغه مبه ران «الف - ورُسُلِهِ»:

ئه سلی چواره م ته سدیقه و باوه ر

سه د و بیست و چوار هه زار پیغه مبه ر

موختاری خودان له بو هیدایه ت  

بیَ عیلله ت به (محض) فه زل و عینایه ت

خودا هه ناردی فیرقه ی مورسه لین

 بو ره هنومایی ئه هلی سه رزه مین

ته علیماتیان کرد به له فزی شیرین

بوئینتیزامی کاری دونیا و دین

ئه سل وفه رعی دین،ئه خلاق و«سِیَر»

 ه رچی نافیع بیَ بو نوعی به شه ر

بیَ پرواله ئیش،طعنه ی پروه حشه ت                               .    بیَ باک له دوشمن، بیَ خوف و ده هشه ت

  بو ده لیل له سه ر سیدقی ئه نبیا

         موعجیزه ی پیدان خودا له دونیا

ب- موعجیزه:

موعجیزه: کاریک ئوممه ت پیی نه کریَ

          ده عوای «نبوت»ی پیی ترویج بدری

پیغه مبه ر: پیاوی، حور بیه له به شه ر

            شرعی  پیدا  بیَ  علامی  ئه کبه ر

به عه قل و ئه ده ب، عیلم و حیلم و خولق

 له ناو هاو عه سران چاکتر بیَ له خلق

بو ته بلیغی شه رع گه ر ئه مری هه یه

         ئه وه «رَسول»ه وه رنا « نَبی»یه

بزانه له ئه سل وه سفی نوبووه ت  

          له ناو ئه نبیا نییه  ته فاوه ت

گه ر به یکیکیان تو نه تبی ته سدیق 

          ئیمانت نیه راستی و به تحقیق

« نَبی» له خودا قه لیی بیَداره  

        له پاش مردنی زیندوو و هوشیاره

خاک نایرزینیَ جیسمی پاکیان

         زه ره ریه ناگا به ئیدراکیان

هیچ کس له جنین و مه له ک و ئینسان

         ناگاته میزان مرتبه ی ئه وان

ئه مما سابته له بینی خویان

     شه ره فی بعزیَ له سه ر به عزیکیان

ئه حمه دی موختار رئیسی جمیع

        باقی«اولُوالعزم» له باقی ره فیع

نووح و ئیبراهیم، مووسا،«اولُوالعزم» 

        عیسا و  محه ممه د، بزانه به جزم

دروسته به شه رع بلیی «افضل» ه 

     له غه یره مورسه ل هه رکام مورسه له  سیسه د و سیزده یا  یازده رسوول

       له شه ر یعه تدا سی و سییان منقوول «آدم، شیث، ادریس، نوح، هود» ی جلیل

         «صالح، ابراهیم، لوط» و «اسماعیل»

«اسحاق» و«یعقوب و یوسف» و«ایوب»

   «شعیب» و«موسی» ره سوولی مه حبووب

«هارون» و«خضر» و«یوشع، اِبنِ نون»

        «الیاس، الیسع، ذوالکفل» و«شمعون»

«اِشمویل، یونس، داوود» و «لُقمان»

      «زکریا» و «یَحیی» شاهی «سُلَیمان»

 حه زره تی«عُزَیر، عیسی بن مَریم»

 له پاش«ذُوالقرنین» سه ییدی عاله م

بلام حه زره تی ئه حمه دی موختار 

    له سه ر ئه نبیا و«رُسُل» ه سه ردار

چونکه شکستی هه رگیز نه هاورد 

  له غه زای دوژمن پشتی هه لنه که رد

شه و به بیداری له گه ل جوبره ئیل 

      سورای بوراق بو به ئه مری جلیل

له  مککه وه  تا «بَیتُ المقَّدَّس»

     له ویوه هه تا باره گای ئه قده س

له پاش گفتوگو، خیتابی زه ریف 

هه ر شه و هاته وه بو مککه ی شه ریف

ئه و فه زله خودا له گه ل ئه وی کرد 

          ناییته بیان به سه د ده ستو برد

خودا ئه مری که رد به پیغه مبران   

          ئه گه ر ببیینن پیی بینن ئیمان

وه رنه بفه رمون به هموو ئوممه ت

     حازر بن له بو ئیتاعه ی حه زره ت

هه م ئه و خاتیمه بو پیغه مبه ران

      دینی«ناسِخ»ه بو هه موو ئه دیان

عیسا له عه هدی مهدی دیته خوار

     دینی موحه ممه د چاک ده کات ئیزهار

هه م ئه و ره حمه ته له بو عالمین  

 مه بعووسه بو سه ر «انس» و«جن» یه قین

به لام غه یری ئه و له پیغه مبه ران

     هه ر یک بو به عزیَ ره وانه کران

هه م خاسه ی ئه وه ئه ووه ل شه فاعه ت

  وه قتی زه لزه له ی روژی قیامت

که و سه ر وه سیله و فضیله ی عولیا

    روئیه تی خودا له هه ردوو دونیا

ئه خلاقی باشی سه ییدی سه روه ر

       هه م موعجیزاتی، ناییته ده فتر

دینی شه ریفی «خَیرُالأدیان»ه  

        ئوممه تی چاکتر له ئوممه تانه

تذکر مهم: در ابیات فوق علامه مدرس به مسئله ی مهدی و عیسی ع اشاره میکند که برای اجرای شریعت اسلام که توسط محمد ص آمده ظاهر میشوند و قبلاً به این مسئله اشاره کرده ام که نظر ایشان بازگشت فرزند امام حسن عسکری ع نیست بلکه در نظر وی فرزند ایشان در ایام کودکی و معصومیت به لقاء حق شتافته است بلکه مهدی مد نظر علامه شخصی است که در بطن جامعه تربیت می یابد و متولد میشود نه در آسمان یا زیر زمین. واین نظر بسیارخوب است چون در هر کسی امید اصلاح ایجاد می نماید اما شخصی به تنهایی یا با لشکر چندهزاری بخواهد مثل محمدص قیام کند غیرممکن است چون قیام امروز از یک طرف منطق و تبادل اندیشه است و از طرف دیگر بمب هسته ای و موشک بالستیک که اغلب در دست مسلمانها نیست در ثانی اگر قرار باشد مهدی و عیسی ع در آینده دین را اجرا کنند از زمانهای گذشته تا ظهور آنها باید بحث دین تعطیل میشدو نقطه نظر علامه ربیعی هم حائز اهمیت است که در عصر تکنولوژی و موشک قاره پیما و هسته ای مبارزه و توفیق از طریق عصا و چوگان و ... چندان دلنشین و قابل قبول برای عقل و سرشت سالم نیست. یعنی امام زمان قرآن است و هرکسی به اندازه ی فهمش از قرآن عمل کند پیروی آن است. و اینکه گفته اند ولی امر در قرآن آمده صحیح است که به راستی بعد از پیامبر ص خلفای راشدین ولی امر و امام زمان تابع قرآن بوده اند که بعداز فقدان آنها ولی امر به دو بعد،روند یا رشته ی سیاسی و آگاهی از علوم دینی تیدیل شده است که قسمت سیاسی با بیعت مردم(معادل همان انتخابات رایج و معمول امروزی در تغییر و اداره ی جامعه) حاصل میشود و قسمت علما هم بستگی به درجه ی علمی و صداقت آنها در عمل به علم خویش، دارد. امید است ابهام روشن شده باشد. فقط اهل سیاست و علما هرچند هم طراز اول باشند نمیتوانند آیات قرآن و یا احادیث صحیح پیامبرص را کنار بگذارند. و اتفاقاً امام غزالی رح در قرن پنجم به همین مطلب اشاره میفرماید و به اهل تشیع تذکر میدهد که شما حق حکومت و قضاوت ندارید و بایستی منتظر باشید تا امام معصومتان بیاید و به فریادتان برسد. پس یافتن شخصی مانند خلفای راشدین غیرممکن است زیرا پیامبری چون محمدص در میان نیست تا وی را تربیت کند و همین کمبود مربی کامل قرآن است که هرکسی برای خود هزارها امام و صدها خدا دارد. نه تنها نگرش تشیع در حکومت باطل است بلکه نگرشی از اهل سنت که به دنبال آن افتاده است جز گمراهی افراد هیچ خیری را به ارمغان نیاورده است. و این سخنان به معنای مجاز بودن خونریزی کسی به اتهام نقص مذهبی نیست زیرا هرکسی ذره ای ایمان به خدای یکتا داشته باشد مسلمان شمرده میشود و احتمال شفاعت وی در قیامت وجود دارد پس چطور اجازه کشتن کسی به بهانه ی ضعف مذهب و ایمان صحیح و جایز شمرده میشود، در شرایطی که همه ی مسلمانان بنده ی خدا هستند و همه ی بندگان مخلوق خداوند بوده و شخصیت و آبرو و جان آنها محترم است. و بدون فرمان روشن خداوند ضایع کردن خون و مال دیگران حرام مطلق است. حال به ادامه بحث علامه در خصوص بعد دیگر ایمان و احسان نسبت به خلفای راشدین می پردازیم:

ج)باسی خه لیفه کانی پیغه مبه ر (صلی الله علیه وآله و صحبه وسلم):

ئه علای ئوممه تی ره فیقی شه فیق

       خلیفه ی ئه ووه ل،بووبه کری سددیق

ناوی«عَبدالله» باوکی عوسمانه

           بابای    عامیره،    باشی  بزانه

دایکی«أُمُ الخیر» سه لمای کچی سه خر

        کوری عامیری ساحیب عیزز و فه خر

به ئیجماعی عام پاش فه وتی حه زره ت

          قه رار درا بوی روتبه ی خلافه ت

دوو سال و سی مانگ خه لافه تی که رد

     له سالی سیزده ی هیجره ت فه وتی کرد

عومری شستوسیَ وه ک«رسول الله»

    مه دفوون بوو له لای، به لوتفی«الله»

خه لیفه ی دووه م عومه ری فاروق 

     محبوبی خودا، خلیفه ی مووسووق

دایکی«حَنتَمه» باوکیشی خه تا ب

    بابای «نَوفَل» ه، به عیلمی ئه نساب

بوب به خه لیفه به ئه مری سدیق

    به یعتیان پیَ که رد ئوممه ت به ته حقیق

ده سال و شش مانگ خلافه تی که رد

      عومری شه ستوسیَ، که وه فاتی کرد

له حوجره ی عولیای سه ییدی سه روه ر

      لای ئه بووبه کر مه دفوونه عومه ر

حه زره تی عوسمان ساحیب وه فاوبه ین

    خه لیفه ی سیهه م، له قه ب «ذِی النُورَین»

باوه کی «عَفَان»ه، بابای«أبُوالعاص»

          ناو دایک«أَروَی» بیَ خیلاف و باس

به وه جهی شورا حه زره تی عومه ر

         فه ر مووی :خلافه ت ببیَ موقه رره ر

له پاش مه شوه ره ت پییان که رد به یعه ت

        دامه زرا له سه ر روتبه ی خه لافه ت

ئیللا دوانزه روژ له دوانزه سال

          خه لافه تی کرد به عه دل و ئیقبال

عومری هشتاودوو، شه هید بوو ره فیع 

               نیژرا  له  خاکی «جَنَةُ الیقیع»

خه لیفه ی چواره م ساحیب ئیشتیهار

         حه زره تی عه لی حه یده ری که رار

شه ریف و شه جیع، عالی مه تالیب

     باوکی مه شهوره به «اَبوطالِب»

دایکی«فاطمه» کچی «اسد» ه

      زاوا و ئاموزای حه زره ت ئه حمه ده

مودده ی خه لافه ی چوار سال و نو مانگ

        شه هید کرا سوبح، عینی وه قتی بانگ

عومری شه ستوسی، مددفوونی کووفه

        به عزیکیش ئه لین غه یره مه عرووفه

خه تمی خولفا حه زره تی حه سه ن 

      دوای ئه و حوسین شه هیدی ئه حسه ن

له حه دیسایه: عایشه ی حه مرا

          خه دیجه ی کوبرا، فاتیمه ی زه هرا

ئاسیه ی عه زرا، سه ییده مه ریه م

           چاکترن له ژنان ئه و لادی آدم

له دوای ئه مانه ئه سحابی حه زره ت

         ئه وانه ی موژده ی پیدان به به هه شت

ئه مجار سیسه دو سیزده ی ئه هلی به در 

      هه م ئه هلی ئوحود، ساحیب فه زل و قه در

له وه پاش سه حبی«بَیعَةُ الرَّضوان»

    «رضی الله عنهم الرَّحمن»

به م ته رتیبه فه زل به بی خیلافه

       به ده ئبی سوننه ت«حق الأنصاف»

ئه بی هموویان به چاک بزانی  

        جه ساره ت نه که ی گه ر به ئیمانی

د) ئیجتهاد علماء و اجماع:

موجته هدینی دینی پیغه مبه ر

        عالم به کیتاب، سوننه ت و سیه ر

چواریان مه زهبیان تدوین کراوه

      ته قلیدیان بو عام جائیز دراوه

ابوحنیفه امامی ئه ووه ل

      مالک، شافعی، احمد بن حنبل

هه رکس تابیع بیه یکی له وان

          بی خه ته ره یه موسیبن ئه وان

تذکر:

پیروی از مذاهب اربعه نمیتواند بیانگر خط مشی سیاسی سالم باشد زیرا خود امامان بزرگوار فوق در زمینه اصول فقه بیشتر فعالیت و اقدام نموده ند و درمورد سیاست کمتر تداخل کرده اند گویا دنیا و سیاست را کم ارزش تر از آن دانسته اند که وقت گرامی خود را در آن صرف کنند خصوصاً امام مالک که در دوران بسیاری از خلفای ینی امیه و بنی عباس فعالیت مذهبی داشته ولی چندان رابطه ی مناسبی با آنها نداشته است. و این به معنی بطلان امامت سیاسی بنی امیه و بنی عباس و ... نیست بلکه حقانیت امامت سیاسی ریشه در بیعت صحیح مردم آن عصر و زمانه دارد نه نظر شخصی امامان ولو چهار امام بزرگ فقهی هم باشند که براساس نظر شخصی امام شافعی امامت عمر بن عبدالعزیز سالم وکامل نبوده چون ریشه در پادشاهی داشته نه شورای اصحاب و امت. اما با احترام به نظر امام شافعی بزرگوار باید گفت در رأس دوازده خلیفه یا پادشاه بنی امیه صحابه بزرگوار و کاتب وحی و دارای تدبیر و کیاست چون شخص معاویه رض وجود داشته است و اینکه در طی مسیر حالت پادشاهی به خود گرفته لطمه ای به حقانیت سیاسی آنها که ریشه در بیعت عام دارد وارد نمیکند. و تلاقی یک رهبر سیاسی و یک عالم دینی به معنی دو امامی نیست که بایستی طبق حدیث نبی اسلام ص یکی از آنها کنار برود بلکه موجبات همراهی مردم و کلام خدا و پیامبرش را فراهم میسازد.البته ممکن است سخصی با آگاهی کامل به دین با اقبال وپذیرش بیعت عمومی مواجه شود مانند آنچه در مورد خلفای راشدین و افرادی چون عمربن عبدالعزیز مشهور به عمر ثانی اتفاق افتاده است. و یا برعکس کسی با شایستگی نسب و آگاهی دینی از سوی جامعه یا حیله گران طرد یا مطرود و مصلوب شود مانند آنچه در خصوص حسین بن علی علیهمالسلام و علمای راستین و شهدای صادقین تا به امروز اتفاق افتاده است. و تصور جدایی رهبران اجتماعی و امامان فقه و قرآن و حدیث مشکل ساز نیست بلکه نشانه ی وسعت نظر و تطابق اسلام در هر شرایط و احوالی است. گرچه ممکن است در اثر نفوذ منافق و حیله گر در رهبری جامعه نقصان بوجود آید ولی در نهایت حق روشن و پیروز میشود.

5-       ئیمان به دواروژ

الف-« و بالیوم الآخر»:

ئه سلی پینجه مین به ئیستقامه ت

                تسدیقت ببیَ تو به قیامت

نیشانه ی زوره روژی قیامه ت

       بوت بیان ده که م عومده ی علامه ت

خی سفی له شه رقا خه سفی له غه ربا

      یه ک له جزیره ی عه ره بی عه ربا

برووزی فیتنه و کوفری سوفیانی

         زهوری مهدی و مولای یه مانی

خروجی ده جال گومرای به د یه نجام

            نزوولی عیسا بو ئه رازی شام

«یأجوج و مأجوج» هه م«دابةُ الارض»

       دونیاده گه رین، ته واو«طول» و«عَرض»

روژ له مه غربیو سه ر دیننیته ده ر

              دوو که لیک دونیا ده گری سرانسه ر

ئاگری له عه ده ن باش ده کا زوهوور

                  «فإسرافیلُ ینفخُ فی الصور»

ئه م علاماته دینه جی یه کسه ر

            «نَطَقَ بِها صَحیح الأَثر»

ب- اوزاعی قبر:

بو مردوو دیتو، له قه بر، حیات

            «یُدری الحسنات، مع السَّیَّئات»

نه کیر و مونکه ر زور به ئیستعجال

        نازل ده بنه لای، لیی ده که ن سوئال

خودات؟ ره سوولت؟ ئیمانت؟ دینت؟

            کییه و کامه یه؟ چیه ئایینت؟

گه ر جوابی داوه ئازا و ئاماده

     فه و ره ن قه بره که ی ده بی گوشاده

ده بینیَ به چاو به عه قل و به هوش

جیی خوی له به هه شت، زور شیرین و خوش

ئه گه ر نه توانی بیان کات جواب

        لی ئه ده ن به گورز ئاماده ی عذاب

غه یری جین و ئینس ده نگی ئه ژنه وی

     فه وره ن بیَ غایه ت قه بری ته نگ ئه وی

پالووی راست و چه پ ئه چن به یکدا

        جیی خوی ده بینی له جه هه ننه مدا

به عه ذابی سه خت، به لا و نه دامه ت

              گه ره فتار ئه بی هه تا قیا مه ت

ح- حشر:

ئه مه به رزخه تا وه ختی مه حشه ر

        ئه وجا «مَعاد»ه  تو بکه باوه ر

ئه عزا دیته وه له گوشت و پیشه

      خوین و پیست و موو هه م ره گ و ریشه

وه ک له دونیادا، جه م ئه بین یه کجار

    ئه چین بو مه حشه ر به ئه مری قه هار

خ- دفتری اعمال:

ئه مجار وه ک تیران به نسسی اقوال

       له ئه ترافو دیت ده فته ری ئه عمال

هه رکس سه عیده به قه در و شه ره ف

      ئه دریته ده ستی راستی بیَ ئه سف

ر- حیسابی ئه عمال و ته رازوو و میزان:

جا ئه کری حیساب بو جین و ئینسان

      هه ر عه مه لی بیَ به د بیه یا ئیحسان

به عزیَ له نامه ی عمل دا موسبه ت

    به عزیَ ئه عزای خوی ئه دا شهاده ت

به عزیَ گوناهان که س نایانبینی

       خودا به عیلمی خوی ده ینوینیَ

ئه وجا ته رازوو دینن بو ته رجیح

     ئه و ترازووه به قه ولی سه حیح

تای «حَسَنات»ی وه کئ به دری مونیر

   تای«سَیَّئات»ی زولماته وه ک قیر

سووکی به ره و خوار، قورسی به ره وژوور

  ئه روا به عه کسی ته رازووی مه شهوور

ز-عیقاب و سوئال:

له وه دوا خودای عه لیم و خه بیر

       دیته سه ر عیقاب له ئه هلی ته قسیر

پرسیار ده کا له مه خلووق یه ک یه ک

     له به نی ئاده م، له جین، له مه له ک

له جه معی ره سول ده پرسیَ موبین

           «  بَلغتُم  حُکمی  للمُکلَّفین؟ »

له عوله مایان ئه پرسی یه کسه ر

      له ئه مری معروف نهی له مونکه ر

له عامه ی ئوممه ت ئه پرسیَ به عام

      له ئیتاعه ی قه ول عوله مای ئه علام

ئه پرسی به قه هر له ئه هلی بید عه ت

          بو داتان هینا فه ساد و بیدعه ت؟!

ئه مجا ئه مر ئه کا به جه زای ئه خیار

          هه م به عه زابی فه سه قه و ئه شرار

شه فاعه ت هه یه ئه یکه ن به بیَ شک

         «نبی» و«ولی» و سالح و مه له ک

روژی قیامه ت له بو گوناهبار

     پینج جار شه فاعه ت هه یه به قه رار

    یکم: ئیستیعجال بو جیگه ی حیساب

              دووه م: ئاسانی سوئال و جواب

سیهه م: خه لاس بوون له هه ولی مه حشه ر

          چواره م: ده رچونی که سی له سه قه ر

پینجه م: بوته رفیع مه قام له به هه شت

       ده ره جه ی به هه شت ئه گه یین به هه شت

موسولمان به پیی عه مه ل و ره فتار 

         له و ده ره جانه بوی ئه دری قه رار

د- صراط یا پرد:

دوای ئه مه پردیَ دائه نریَ به راس

        باریکتر له مو، تیژتر له ئه لماس

جیگه ی ئه و پرده له سه ر سه قر

       به سه ریا ئه که ن مه خلووقات گوزه ر

به عزیَ ده خزن تا ده که ونه خوار

           له جه هه ننه مدا ئه بن گروفتار

به عزی وه کو به رق، یا وه ک بای وه شت

      لیَی عوبور ده کن، ده چن بو به هه شت

که چوونه به هه شت مخلووقات یکسه ر

     به ئیستراحه ت ئه چنه  سه رحه و زکه وسه ر

م- حه وزی کوسه ر

که و سه ر حه وزیکه  ئاوی ئه و له شیر

             سپی تر، بویشی خویشتر له عه بیر

هه رکه س هه زار سال له جه هه ننه م بی

          موبته لای ئیش و ده رد و ئه له م بیَ

که ئاوی خواردو له حه وزی که و سه ر 

           قه ت تینوی نابی به نسسی خه به ر

   ی-به هه شت وجه هه ننه م

به هه شت و سه قه ر ئیسته موجوودن

         له قورئانیشدا زوز زور مه عدوودن

مه و قیعی به هه شت له ژور سه ماوات

      سه قه ر له زه وی له ژیر ته به قات

به لام فرموده ی کوردی مه عنه وی

      شیخ «عبدالرّحیم» له قه ب موله وی:

نه سیَکی سه ریح هیچ نییه دیار

         له بو تعیینی جیی جه ننه ت و نار

حه ق وایه ده میان هیچ لیَ نه دری

      «تفویض» به عیلمی زاتی حق بکری

6-       ئیمان به قه زا و قه ده ر(وبالقدر خیره و شره):

ئه سلی شه شه مین: ئیمان به قه ده ر

        یه عنی هه رچی حق کردی موقه دده ر

دیته وجوود و بی که م و زیاد 

    خالیق خودایه و کاسبه عیباد

  که سبت له بو کار، به مه زهه بی حه ق

     خاریجی ناکا له ئیراده ی حه ق

هه ر چی مه یلی بی خودا، رو ئه دا

       هه رچی میه ل نه کا، قه ت نا بیَ پیدا

گه ر ئه هلی دونیا میل بکه ن یه کسه ی

          یه ک موو که م ناکه ن یا خود زیاتر

رازییه به خیر نارازی له شه ر

           بو ئاسانی کار ئه وه توفیق ده ر

ئه گه ر مه یلی بیَ ئه دات هیدایه ت

        بو ریگه ی خیرت ئه کا عینا یه ت

کاریَ ئه نفع بیَ بو شخسی کا سب

        له سه ر ذاتی حق هیچ نیه واجب

ئه توانی بیکا ته عزیبی موتیع 

    عاسی بباته مقامی ره فیع

چوون مالیکی مولک «مُتَصِّرف»ه 

     ئه مه ئه زانی هه ر که س عاریفه

هه موو تکلیفی پی ده کری له خلق

     هیچ واجب نییه له سه ر ذاتی حه ق

خیلافی ئه مه خیلافه و جه هله

        خودا چی ده کا فه زله یا عه دله

وایه عقیده ی اربابی سوننه ت

     «اصحابُ الرَّسول آلُ الکرامة»

«که ریم» به م ره ئیه له حه ق راجییه

            داخل بیته  ناو   فیرقه ی ناجییه

یا ره هنومای خیر، کار به ده س ئاسان

          فه ییازی موتله ق بو عام و خاسان

بمبه خشه به فه یز شاهی ئه نبیا

     به نوری سینه ی سافی ئه ولیا

لاده له قه لبم ره شی و نه دا مه ت

        خاتیمه م بینه به فه یز و ره حمه ت

سکالایه ک له لای فه خری عاله م علامه عبدالکریم مدرس( رح):

ئه ی گولی باغی دلم تو گول و من بولبولم

                 له بوسرووری دلم خه نده بکه به سه فا

با به س بی ئه سرینی چه م وه کووگولی نم به ده م

       با به س بی نالین وغه م له داغ و ده ردی جه فا

ئه ی شاهی به یت وحه ره م!فه رمووبه شیوه ی که ره م

                  با گوشه چاوی بخه م بو خادیمی به وه فا

تا به به لاغه وئه ده ب وه ک بولبولی به ته ره ب

به نه زم وه نه غمه ی عه جه ب  بیمه سه نای  موسته فا

به سوز وسه و دایه دل به زه وق وئینشایه دل

              بو تویه شه یدایه دل ئه روابه شه ش ته ره فا

«بوردییه»یا«کوردییه»هه ر شه وقی ئه حمه دیه

           عه شقی موحه ممه دییه: «لئ ولمن سلفا»

به حریکه بی بیخ وپه ی، چه «کعب»و«حَسّان»ی حه ی

    «جامی» به چه ن جامی مه ی،«مِن عیِنهِ اغتَرَفا»

هه رچی هه بو ئه سه سفیا، له ئه نبیا و ئه و لیا

            موقه رره بی«کِبرِیا» له جا میعه ی عوره فا

ئیحسان و جوودی هه موو، سیماو سجوودی هه موو

نووری شوهوودی هه موو،«مِن حَضرَةِ المصطَفی»

مه قامی مه حموودی تو، جیگه ی فوغانه و پنا

      له حه وزی«مَورُود»ی تو، گرد ئه بنه وه ئومه نا

سووره تی مه حبوبی تو، سیرتی مه رغووبی تو

          بو دلی مه حسووبی تو، نووریکه ناگری په نا

نیعمه تی مه شهوودی تو، مه رحه مه ت و جوودی تو

            بو قه ومی مه سعوودی تو«عَمَّ و دام لنا»

به مادده، ئینسانی تو، مه رکه زی ئیحسانی تو

   ئه مما مه له ک سانی تو، له ئه و جی قودسی سه نا

«روح علی عرشه یوجب إجلالَنا

          شَخصٌ علی فرشه یحلبُ إقبالنا»

ئه ی پادشاهی حه ره م، خاوه نی خوانی که ره م

     ساکت به بی «لا» و«نَعَم»، هاتوومه سایه و په نا

ده خیل به وینه ی عه ره ب ئه ی پایه به رزی حه سه ب

       ویلم نه که ی بی ده لیل، له ده شتی ساحیب ته ما

من خادم و شاهی تو،ئه میری جه م جاهی تو

         حه یفه له بو جاهی تو، به نده ت له ناو ماته ما

ئه سیری دونیایه دل، له گیژی ده ریایه دل

      با ره حمی تو بیته کول، ئه ی کانی فه یزی سه ما

توومه رته به ی سه روه ری، توو مه نقه به ی ره هبه ری

           نه سیمی بو عه نبه ری، با بیته دل له م ده ما

جا با به ئیحسانی تو، دو ده ستی ده ربانی تو

             بگه ن به دامانی تو، ده رچم له چالی غه ما

«یا شُمسَ نورِالضُّحی، یا بَدرَ لَیلِ الدُّجَی

            مَن بِالهَوی فَلَجا، لِبابِکُم اِلتَجا»

«وَ جاثِیاً قد أتی مِن أجلِ نَیلِ العَطا

     فَجُد لِمَن قَد اتی، یا خَیرَ مَن یُرتَجَی»

بو خادیمی حه زره تت، سایه ی لیوای ره حمه تت

                  پایه یه بو ئیهتیدا، مایه یه بو ریی نه جا

له حالی بیَ حاسلم، به سراوه ده رگای دلم

        سا حه ل بکه موشکلم، و«وَافتَح لَنا مَخرَجا»

هاتوومه ئاسانه که ت بوفه یزی ئیحسانه که ت

       با هه وری نه یسانه که ت، برژینی سه یلی ره جا

ئاوی حه یاتم ئه وی، سایه و په نا تم ئه وی

           «نوورونه جات»م ئه وی، «یا أمَلی لِلنَّجا»

شوکری خودا بی خه فا، دل مولهه مه به سه فا

      لای حه زره تی موسته فا، قه بووله هیوا و ره جا

دوو لیوی ده ر بانی ئه و، له عه ینی ئیحسانی ئه و

شه ربه ت ئه با روژ و شه و، نه ک هه ر ده می ئیلتیجا

------------------------------------------------------

 

آیا کرُد به حقوق خود خواهد رسید:

هر چند آنقدر نمایش قدرت کردها را در عراق دیده ایم که به کرد بودن خود افتخار میکنیم. ولی نظر من در این وضعیت خوشایند نیست چون برادران ما در عراق در حالت عادی و منطقی به حق خود نرسیدند که اگر میرسیدند خیلی بهتر بود و آن زمانی بود که حوادث ننگین حلبچه و سردشت و جاهای دیگر رخ نمیداد که اگر کرد تمام کرسی های سازمان ملل را کسب کند ولی نتواند این حوادث را در ذهن خود پاک کند به جای نرسیده است. الحمدلله فضای باز برای آنها فراهم شده است ولی کشور عراق سابقه ای عجیب دارد بطوریکه بزرگمردانی مانند علی ع و حسین ع به جهت کنترل بحران ها بدانجا رفتند اما با موفقیت چندانی رو به رو نشدند. در حال حاظر هم تقابل مذهبی و میراث سیاسی و دخالت دیگران چشمداشت روشنی را برای مردم مظلوم عراق به ارمغان نمی آورد بخصوص حل مسئله کرد که با تمام زخمهایش بدانجا امید بسته است. و اینکه بنده چندین بار به عراق رفته ام دلایل مختلفی داشته است مثل زیارت یک شخص عالم و صالح زنده و بحث با بعضی از گروههای کرد که چطور چشم و گوش بسته به سربازان بیچاره شلیک میکنند و اینکه کسی نبوده مرا از این دخالتهای بیجا برای همیشه بازدارد توفیق الهی بوده است. متاسفانه بعضی کارها خوب شروع میشود و بد پایان می یابد از تمام تقصیراتی که خودم باعث شده ام به درگاه باریتعالی پناه میبرم و اگر کسانی هم تقصیراتی نسبت به من و یا بواسطه من داشته اند به خودشان مربوط است و هر کسی جوابگوی اعمال خودش است. و بنظر خودم به عراق نخواهم رفت چون با افتخار سر بلند نخواهم کرد. و الحمدلله کُرد امروزه بجای رسیده که اگر طالبانی بزرگ و مسعود بارزانی پیشمرگ و جان برکف هم یکسره کنار بروند افرادی شایسته جایشان را پر خواهند کرد. منظور این نیست که مشکلات کرد حل شده است مسئله کرد و فلسطین یک شب و یکسال نبوده تا به آسانی حل شود. و تقابل مذهبی و کشمکش سیاسی و دخالت کشورهای مرتبط با مسئله کرد مانع از حل مسئله به شیوه ای فراگیر است. و بخصوص نفتی که زمین خارج میکند نه تنها باعث آرامش و اخوت ما نشده است بلکه مثل میراث پدر ثروتمند لجوج و خسیس مرده میباشد که کل خانواده را به اختلاف و تشنج کشانده است کاش خداوند به جای این چاههای نفت یک کم عقل افلاطونی و فرهنگ مسئولیت پذیر غربی به ما میداد تا در دورترین نقاط جهان فرزندان خود را ترور نکنیم. و آنطور علامه ربیعی در کتاب عالیجناب گوریل نوشته حیوانات وحشی ما را یه عنوان مدعی اشرف مخلوقات متهم و محکوم به جنایت و قتل نوع بشر و دیگر حیوانات به ناحق نکنند. اسلام که به اخوت و عدالت دستور داده ولی در عمل جز چپاول و غارت و انحصارگری دیده نمیشود. اسلام دین دفاع از مظلوم و بیچاره و بدبخت است ولی در عمل باید سوریه و مناطق کردنشین فقیر ایزدی را دید و قضاوت نمود. ایزدیها که شام شب ندارند چطور خدا و پیامبرص را درک کنند اگر شما مسلمان واقعی بودید باید فکری به حال خوراک و پوشاک و تحصیل اینها میکردید نه کشتار آنها مگر یکی از اقسام زکات مولفه قلوب نیست شما داعشی ها بجای نرم کردن قلب آنها قلب تمام دنیا را جریحه دار کردید. شما سنت ننگین خلخالی ها و دیگر خونخواران را تکرار کردید توبه کنید و این روش ابلهانه لکه دار کردن اسلام را کنار بگذارید. در مورد خودم جدای از اینکه بیمار هستم و یا لااقل بیمارم کردند اگر جای اسلام نمایی کردم و برعلیه شخصیت بزرگ کردی حرف زده ام به حساب بی ادبی نبوده بلکه ادعای مسلمانی بوده است و اگر کسانی مرا مرتد و گمراه و کافر تلقی کرده اند خیلی مطمئن نباشند چون من کرُد هستم و بدان به عنوان معجزه الهی افتخار میکنم در کرُد بودنم شکی نیست چون کار خداوند است ولی مطمئن نیستم مسلمانی واقعی مانند اصحاب پیغمبر(ص) باشم. و در بحث حکومت کرد باید سخن دکتر قاسملو را فرموش نکرد که میگوید برای امپریالیزم امکان ندارد به حکومت قدرتمند مرکزی پشت کند و دفاع همه جانبه از قوم مظلوم و ستمدیده را پیشه ی راه خود سازد زیرا منافع و خورد و بردهای پشت پرده ی آنها به خطر می افتد پس هم و غم کرد باید اتحاد و ایجاد  دموکراسی پایدار در منطقه باشد تا به دنبال آن بتواند نفس آزاد بکشد. واقعیت همین است در طی تحولات مختلف می بینیم از کرد تعریف میکنند و به عنوان ابزاز قوی به جنگ این و آن میفرستند اما وقتی بحث حقوق و حکومت کُرد به میان می آید به عنوان موجودی بیگانه و بی آب و خاک به این قوم با پیشینه ی قدرتمند فرهنگی و تاریخی نگاه میکنند.

مروری بر اشتباهات علامه مفتی زاده در رهبری اهل سنت کردستان و عبدالرحمن قاسملو در رهبری حزب دموکرات کردستان ایران:

دکتر قاسملو:

به نظر بنده انتخاب دکتر قاسملو برای رهبری حزبی که کارنامه آن دفاع و مبارزه مسلحانه بوده اشتباه و حیف بوده است و شاید نگاه بنده محافظه کارانه و بعد از وقوع ماجرای تلخ است. زیرا افراد باسواد در میان کردهای ما کم نبوده و نیستند که زندگی روزمره خود را بدون دردسر دیگران ادامه میدهند و با راحتی و آسایش در خدمت خانواده ی خود هستند اما کسیکه بهترین شرایط زندگی در غرب را دارد از بدشانسی به رهبری حزبی انتخاب میشود که به افراد جاهل این امکان را میدهد که چنین خیال کنند که به هر روشی خواستند میتوانند وی را از صحنه ی گیتی حذف کنند و توهم آنها به نهایت بلوغ میرسد که نقشه ی ترور را در قالب مذاکره و گفتگو پیرامون حل مسئله اجرا کنند بطوریکه زمینه ی دعوت به گفتگو را فراهم میکنند و عوامل ترور را نیز بطور کامل تجهیز میکنند تا جاییکه در اولین قدمها فرمان شلیک صادر میشود و فرد نخبه ی قومی مظلوم در کشوری اروپایی و نزدیک میز گفتگو غرق خون خویش میشود تا تمام خونخواران گذشته و حال را روسفید و منصف نماید زیرا اگر این ترور در خود کشور صورت میگرفت حالت دعوای خانوادگی داشت ولی این مورد بسیار متفاوت است زیرا کسی را ترور کرده اند که تحصیل کرده ی غرب و در وادی امن غربی بوده است و با طرح قلم و دفتر، اسلحه ی کمری و کلاش را به رخ می کشند که هر گز منصفانه نیست. بلکه تداعی وحشی گری قابیل مردود شده از رحمت الهی است.

علامه مفتی زاده:

شخصی عالم که شایستگی عنوان حاکم شرع و فتوا در عصر خود  را پیدا نموده است اما عملکرد این عالم برجسته بیانگر اشتباهات فاحشی در خط مشی سیاسی خویش بوده است. بدون تردید از شاخه های مختلف مذهبی از اصول تا فقه و سنت و رجال و حتی مقدمات ریاضی و مثلثات بی بهره نبوده است که وی را در تمییز و تشخیص حق و باطل کمک نماید. زیرا وی فردی عادی مثل حاجی عبدالرحمن حیدری زردوئی نبوده که به راحتی و سخاوتمندانه دنبال شعارهای روح ا... خمینی بیافتد و اعتبار و سفره ی رنگین خویش را در زمان سابق فراموش کند و به سبک انتخابات افراد امروزی فریب شعارهای عجیب و غریب را بخورد. بلکه برعکس علامه مفتی زاده از کلیات مذاهب شیعه و سنی و حتی جزئیات اختلافهای مذهبی باخبر بوده است و بعضی فتواهای سنتی که حتی نزدیک شدن به شیعه را جایز ندانسته است ولی کسی در راه است که لقب امام را به یدک می کشد نباید علامه از خود بپرسد این لقب از کجا آمده است اگر این لقب اصولی و صحیح باشد بایستی اصول مذاهب اهل سنت کنار گذاشته شود زیرا کسی امام و رهبر شده است که امامت سه خلیفه ی اول را مردود می داند بلکه آنها را غاضب خلافت و همسران پیامیرص را نالایق و بدتر از حیوانات میداند اگر هر عالم شیعی این پیش فرضها را دارد این امام چیزهای اضافه ی دیگر هم دارد و آن اینکه عملی کردن تئوری ولایت مطلقه در حکمرانی است. وقتی علامه از روحانیت متنفر میشود بر ولایت فقیه میتازد و جوانمردانه از سیاست حاکم برگرفته از ولایت آخوندی دوری نموده و توبه میکند و تا حد زیادی آبروی دروغگویان را بر باد میدهد ولی بحث اول به جای خود باقی است که چرا یک عالم مجتهد سنی مذهب نتواند از دور فریبها را تشخیص دهد و باید در چاه عمیق بیافتد سپس به عمق ماجرا پی ببرد. و زمانی که نه تنها اصول را دو دستی تقدیم رقیب فریبکار داده بلکه زمینه نفوذ وی در دورترین نقاط سنتی کردستان را فراهم نماید که گفتند صلی علی محمد خمینی و کاک احمد. وقتی دشمن بر قله تسلط یافت لشکر اصحاب اسلام شکست خورده است عجیب است عمر در مدینه بصیرت دیدن کوه نهاوند را داشته است ولی عالمان امروز ما گل و لای چسبیده بر عمامه های دروغین را نمی بینند. باز هم تاکید میکنم که مفتی زاده توبه کرده و اشتباه خود را صد برابر جبران کرده است. و تقدیر الهی هم بر آن است که یوسف ها در چاه تاریک و ظلمت بیافتند تا در اثر صبر و استقامت آنها نور الهی جامعه ی بشری را در بر گیرد. وی هم چون یوسف مجرد خردسال مسیر چاه و زندان را بر ناز و نعمت و وزارت و قاضی نمونه ترجیح داد تا با دست پر به دیدار سابقون اولین و رحمةً للعالمین برود و مسیر حق و باطل را برای آیندگان مشخص کند.

و اين چنين پروردگارت تو را برمى‏گزيند و از تعبير خوابها به تو مى‏آموزد و نعمتش را بر تو و بر خاندان يعقوب تمام مى‏كند همان گونه كه قبلا بر پدران تو ابراهيم و اسحاق تمام كرد در حقيقت پروردگار تو داناى حكيم است (6)


وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿6﴾

به راستى در [سرگذشت] يوسف و برادرانش براى پرسندگان عبرتهاست (7)


لَّقَدْ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِّلسَّائِلِينَ ﴿7﴾

[يوسف] گفت پروردگارا زندان براى من دوست‏داشتنى‏تر است از آنچه مرا به آن مى‏خوانند و اگر نيرنگ آنان را از من بازنگردانى به سوى آنان خواهم گراييد و از [جمله] نادانان خواهم شد (33)


قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ الْجَاهِلِينَ ﴿33﴾

پس پروردگارش [دعاى] او را اجابت كرد و نيرنگ آنان را از او بگردانيد آرى او شنواى داناست (34)


فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿34﴾

آنگاه پس از ديدن آن نشانه‏ها به نظرشان آمد كه او را تا چندى به زندان افكنند (35)


ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّن بَعْدِ مَا رَأَوُاْ الآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ ﴿35﴾

و دو جوان با او به زندان درآمدند [روزى] يكى از آن دو گفت من خويشتن را [به خواب] ديدم كه [انگور براى] شراب مى‏فشارم و ديگرى گفت من خود را [به خواب] ديدم كه بر روى سرم نان مى‏برم و پرندگان از آن مى‏خورند به ما از تعبيرش خبر ده كه ما تو را از نيكوكاران مى‏بينيم (36)


وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانَ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا وَقَالَ الآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ﴿36﴾


 

و چه بسيار نشانه‏ها در آسمانها و زمين است كه بر آنها مى‏گذرند در حالى كه از آنها روى برمى‏گردانند (105)


وَكَأَيِّن مِّن آيَةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ ﴿105﴾

 

و بيشترشان به خدا ايمان نمى‏آورند جز اينكه [با او چيزى را] شريك مى‏گيرند (106)


وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّهِ إِلاَّ وَهُم مُّشْرِكُونَ ﴿106﴾

 

آيا ايمنند از اينكه عذاب فراگير خدا به آنان دررسد يا قيامت در حالى كه بى‏خبرند بناگاه آنان را فرا رسد (107)


أَفَأَمِنُواْ أَن تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِّنْ عَذَابِ اللّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ ﴿107﴾

 

بگو اين است راه من كه من و هر كس پيروى‏ام كرد با بينايى به سوى خدا دعوت مى‏كنيم و منزه است‏خدا و من از مشركان نيستم (108)


قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللّهِ وَمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿108﴾

 

و پيش از تو [نيز] جز مردانى از اهل شهرها را كه به آنان وحى مى‏كرديم نفرستاديم آيا در زمين نگرديده‏اند تا فرجام كسانى را كه پيش از آنان بوده‏اند بنگرند و قطعا سراى آخرت براى كسانى كه پرهيزگارى كرده‏اند بهتر است آيا نمى‏انديشيد (109)


وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَيَنظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الآخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ اتَّقَواْ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ ﴿109﴾

 

تا هنگامى كه فرستادگان [ما] نوميد شدند و [مردم] پنداشتند كه به آنان واقعا دروغ گفته شده يارى ما به آنان رسيد پس كسانى را كه مى‏خواستيم نجات يافتند و[لى] عذاب ما از گروه مجرمان برگشت ندارد (110)


حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَاء وَلاَ يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ ﴿110﴾

 

به راستى در سرگذشت آنان براى خردمندان عبرتى است‏سخنى نيست كه به دروغ ساخته شده باشد بلكه تصديق آنچه [از كتابهايى] است كه پيش از آن بوده و روشنگر هر چيز است و براى مردمى كه ايمان مى‏آورند رهنمود و رحمتى است (111)


لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِي الأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿111﴾

 






صدق الله العظیم

(گولچینی دیوانی هیمن و هه ژار )عبدالرحمان شرفکندی

1-        کوردم ئه من

گه رچی تووشی ره نجه رویی وحه سره ت وده ردم ئه من

       قه ت له ده س ئه م چرخه سپله نابه زم، مه ردم ئه من

ئاشقی   چاوی  که ژال  و  گه رده نی   پر  خال   نیم

       ئاشقی  کیو  و  ته لان  و  به نده ن  و  به ردم  ئه من

گه ر له برسان و له به ر بی به رگی ئیمرو ره ق هه لیم

  نو که ری  بیگانه ناکه م تا  له سه ر هه ردم    ئه من

     من له زنجیر و تاف و دار و بند باکم نییه

     له ت له تم که ن، بمکوژن، هیشتا ده لیم کوردم ئه من

2-       سروودی نیشتمان

کوردستانی جوان ئه ی نیشتمانم

               رووناکی چاوم، ئارامی گیانم

له ده ست بیگانه ده رت ده هینم

     پیشمه رگه ی توم وتوله ت ده ستینم

ساوا  بوم  چاوم  به تو  هه لینا

           له پیش  بابه دا  ناوی  توم  هینا

هه تا ده شمرم هه رتوی رووگه ی من

       رزگارت ده که م له ده ستی دوژمن

کورد بوسه ر به ستی خوینی ده به خشی

        ئالای ئازادی به خوین ده نه خشی

خوین ده ده م، گیانمت له پیناو ده نیم

   له سه ر خاکی خوم دوژمن راو ده نیم

کوردستانی جوان گیانی شیرینم

       به  قوربانت  بن  ژیان  و   ژینم

3-       کوردستان به هه شته

زستان رویی سرما نه ما

               ده ر چووین له ناو مژو ته ما

سه ری کویستان خال به له که

           جیژنی مام ریوی و ده له که

 قاو   و   قیژه  له   بلنده

               به کومه ل ده فرن  بالنده

به بی وچان به بی وه ستان

               گشتیان دینه وه کوردستان

پرسیمان له قولینگ و فازان

            هوی لالوی گه ریده ی چازان

ئیوه زه وی زور گه راون

             له زور جیگادا زور ماون

له هوار و شار و دییان

           کوی خوشتره له گشت جییان

پییان گوتین که سی خالان

           شه که ت بووین له لاق و بالان

جیهانمان گشت  پشکنیوه

            وه ک کوردستانمان نه دیوه

جی نین خوشتر له نیشتمان

          کوردستانه به هه شتمان

4-       ته لقینی مه ره گ به کوردی...

ئه ی به ند ه ی خودا کوری کاره که ر

  گوی بگره له ناو گوری ته نگه به ر

له دنیای بی فر کوچت کردووه

له ئه ولای بی گه ر خانووت گرتوه

توش وه ک مردوی تروه ک هام فه ردانت

  دوو په ری خودا دینه سه ردانت

دووی ددان زه ردی سوری چاوشین

  به گورز و مه تال به ته وه ر زینن

توزی مرو موچ رووتال و تفتن

   بلام وه ک ده لین:  به گفت و لفتن

هه زار جار بلین: کوا مه رنووکه

   بیده نگ، قروقپ، لیت نیه جووکه

گه ر تیشت هه لده ن پیشت داده ن تف

    بلی من کوردم زمان مایعرف

له دار مه ترسی گوی مده ره جوین

   ناچاریان بکه به کوردی بدوین

ئه مجار به زمانی شیرینی کوردی

   خوت هه له مکه هیدی به وردی

بیژه: لالو! خواو پیغه مبه ر هه قه

   کوردی هاسانه و عاره بی  رقه

باسی مردن و هه ستانی دوایی

   خو ماندوو نه که ن با به خورایی

بلیَ:کورد له سه ر دنیا مردووه

       ده میکه قیامه ت له وان رابووه

بی به رگ و پیلاو، بی نان و بی دوَن

  تورک وعه جه م وعاره ب ده یان خون

کورد ژیرچه پوک وئه وان خاوه ن زورن

     موسولمان چی موسولمان خورن!!

با له خوا په رسن: گه ر دین ئه مه یه؟!

    گه پ و گه مه یه و زیانی مه یه

دینیَ به شی کورد بخاته بن لیچ

      سه د بار گه وره بی نامه ویَ وه هیچ

وه رامی به هشت زور باش ده زانی

   خوت خه لکی چیا و ده شتی کوردانی

باس بکه ی ئاو هه وای کوردستان

کورووکچی جوان پی ده شت و کویستان

شینایی و کانی و باغات و میوه

          پیت باوه ر ده کن به هشتت دیوه

     دوزه خیش وینه ی له دونیا پره

                 چولی عاره بی گرم و قاقره

----------------------------------------------

موفتی پینجوینی فه رقی کوروکچی خه سته وه یانه؟ له دیوانه کی 10 ده شیعری بوکوره کی نویساوه بلام  3 سیَ شیعری بوکچه کی نویساوه. نازانم کوره کی به گه وج زانیه وه یاکچه کی به ژیر.

کورله موفتی ئه په رسیه:

بابه ریگه ی ژیانی من چونه

      ژینی ئه م عه سره باشه یا کونه

پیه م بلیه تواوه ی که ئه یزانی

         ئاشکراخوشتره له پینهانی

نامه وی ئه رک وخه زمه تی دیوان

به نده گی شه خسی ومل که چی بونان

حوربه ژیم چاوله به رنه بم  بو که س

پیاوی خوم بم به زوری قاچ وده س

وه لامی موفتی:

روله گوی بگره هه رچی ئیزانم

ئاشکراپیه ت ئه لیه م به چاوانم

تیت گه یشتووم بزیووهوشیاری

بوئه مه ی رونه که یته لاساری

میشه کی ده رسی دین وقورآنه

که ریه گای سه ربولع ندی ئینسانه

پاش ئه وه خویندن وحیساب وخه ت

خویندنه لات ئه وا له ریگای نه گبه ت

جامیعه وتوجاره ت وسنعه ت

حورمه تی خاک وخه زمه تی میبه ت

هینده هیمن به خولقی خاکت بیه

بیه هوابه دلیکی پاکت بیه

به به شی خواره زا به خوا ئیدا

ئه وه ی روژبتبی بوت ئه بیه په یدا

ئه مویه توبه ره تجی شان حوربی

تیه ده گه ی چی ئه لیه م ئه گه ر کوربی

ئه گه رموفتی وه کوژان ژاک روسوباسی ئه دبه ی کور به کات، ئه وه کورخوشه ویس و که چ به زه عیف و بیه نرخ ئه زانیه. بلام چون باسی کچی که ردوه بونی ویجدان وئینسانیه ت به روح و گیانی گه یشته وه.

                باسی گه فتوگوی موفتی وکچه که ی:

که چ به باوک ئه لیه ت:

بابه نیه زیکه ق و آره زوم

          خوزگه ئه مزانی کیه ئه بیه به شووم

مه ن زور ئه ترسم که بم ده ی به شوو

      بم ده ی به کسی به دخولق وبه دخوو

یاله به له به ر ئه وه ی که پاره داره

               یاکوری آغاوبه گی زورداره

یابلیه ن کوری خه زمی خومانه

هه رچه ن گوشت له له ر بیه هه ر له سه ررانه

هه ر به زیندوویی بم خیته قه بریه

          خوزگه بخوازم بع وه ی که ئه مریه

سه دی نه ودی کیژی ئه م کورده

               هه رناموراد و هناسه سه رده

 جه وابی موفتی به که چه که ی:

که چم تیه اگه م ئاواتت چیه      

          ئه و فیکره ودنه لای من نیه

شه رته به شه رع و فه رموده ی قوران

      مه ن به ت ده م به شوو نه ت خه مه زیندان

هه ر کسیه که خوت حه زی لییَ ئه که ی

    هیچ ناوه ستی لی ی زووشوی پیه ئه که ی

او کسه یش که وا عاشیق به تو بییَ

         بوتووکوتودل په ر له سو بییَ

رویشمان تیَ نه کا عه یبه ی ئه م ئه و

    وه ک ده هول لیه ده ن به روژو به شه و

بیه ته رس و بیه خم بو خوت دانیشه

      مه ن ئه یشی خه لکی ناکه م به پیشه

نایشت فروشم هه ر وه کو حیران

     شیربایی له خوم ئه که م به سندان

فه رقی لام نیه خزم وبیه گانه

     هه رتولات باش بیه لای من آسانه

ترسی مه ولودیش له دل لا به ره

         که سیک وائه کابه ناو به شه ره

زندگینامه امام حسن مجتبی علیه السلام

حسن مجتبی

حسن بن علی المجتبی (نام کامل به عربی:الحسن بن علی بن أبی طالب الهاشمی القرشی)، پسر علی بن ابی طالب (امام نخست شیعیان) و فاطمه دختر محمّد، امام دوم شیعیان که ایشان از وی با عنوان امام حسن مجتبی یاد می‌کنند. وی مکنّی به ابومحمد و ملقب به مجتبی از اهل بیت و  از دیدگاه برخی از اهل سنت، او پنجمین و آخرین خلیفه از خلفای راشدین در خلافت سی ساله بعد از رحلت رسول الله محسوب می‌شود.

حسن بن علی، در سال ۳ هجری زاده شد و پس از پدر به امامت (در دیدگاه شیعیان) و خلافت مشغول شد؛ ولی پس از مدت کوتاهی به صلح با معاویه بن ابوسفیان رضایت داد  حسن بن علی مسموم شد و سرانجام در ۲۸ صفر سال ۵۰ هجری درگذشت.

امام حسن (ع ) فرزند امیرمؤ منان على بن ابیطالب و مادرش مهتر زنان فاطمه زهرا دختر پیامبر خدا (ص ) است .

 

ولادت:  تولد تا مرگ محمدص

حسن فرزند علی و فاطمه دختر محمد در ۱۵ رمضان (ماه تولد مورد اختلاف است) سال سوم هجری قمری در مدینه بدنیا آمد. نام او حسن به معنای خوب و نیکو است در بعضی مدارک ذکر شده نام او از ریشه عبری شبر است.[۲][نیازمند منبع] علی مایل بود که پیامبر خود نام نوزاد را انتخاب نمایند و محمد اسم حسن را بر او گذاشت. محمد به خاطر تولد حسن، گوسفندی قربانی نمود و گوشتش را میان فقرا تقسیم نمود. همچنین در هنگام تولد حسن و حسین، موهای سرشان را تراشید و معادل وزن موی ایشان را نقره گرفت و آنرا بین مستمندان صدقه داد. کنیه او ابومحمد است و او را با القابی چون مجتبی، تقی، زکی، سید، سبط، سبط اکبر می‌خوانند. لقب مجتبی که توسط طرفدارانش به وی اطلاق می‌شود، اشاره به بخشندگی وی دارد.

دانشنامه اسلام می‌نویسد با اینکه حسن تنها ۷ سال اول عمرش را با پدربزرگش محمد گذراند، اما بعضی از سخنان و اعمال وی را بعدها به یاد داشت. مثل نمازهایی که محمد به وی تعلیم داد. و لحظه‌ای که محمد خرمای صدقه‌ای که حسن بر دهان گذاشته بود را از دهانش درآورد و به انبار اموال صدقه بازگرداند. زیرا محمد خوردن اموال صدقه را برای خانواده‌اش ناخوشایند می‌داشت.  اکثر روایات، حتی روایات موجود در کتب اهل سنت، نشان دهندهٔ علاقه محمد به نوه‌اش است. نه تنها سخنانش، بلکه داستانهایی جالب نیز حاکی از این دوست داشتن است.  محمد حسن را بر پشتش و زانوانش قرار می‌داد و نافش را می‌بوسید. روزی محمد بر منبر در حال صحبت با مردم بود و ناگاه دید که حسن به علت لغزش روی لباسش بر زمین افتاد، با دیدن این موضوع، محمد از منبر پایین آمد و حسن را برگرفت. سپس محمد به مردم گفت که فرزندان و اموال محک و آزمایشی (فتنه) برای آنها هستند. نمونه‌ای دیگر را می‌توان از لحظه‌ای نام برد که حسن از دوش پدربزرگش در حالی که در سجده نماز بود بالا رفت و محمد اجازه داد که حسن بر دوشش بماند. از این گذشته برای اثبات علاقه محمد به نوه‌هایش، شیعیان از حدیثی نام می‌برند که محمد در آن حسن و حسین را سرور جوانان اهل بهشت می‌نامد. با این حال مروان بن حکم بر سر صحت این حدیث بحث و مجادله داشت. حسن در روایات شبیه ترین کس از لحاظ چهره به محمد ص دانسته شده‌است.

کودکی تا خلافت

 

یک نقاشی متعلق به سده نوزدهم که علی بن ابیطالب را در کنار دو فرزندش حسن و حسین ترسیم کرده‌است.

حسن، هفت سال اول زندگی خود را با پدربزرگش محمد گذراند. تا قبل از کشته شدن عثمان بن عفان در سال ۶۵۶ میلادی، حسن از لحاظ سیاسی غیر فعال بود. پس از به خلافت رسیدن پدرش علی و شروع جنگ‌های داخلی، او از طرف علی به کوفه فرستاده شد تا از بیعت مردم کوفه با حکومت علی اطمینان حاصل کرده و در صورت امکان، سپاهی از مردم آن شهر را برای حمایت لشکریان علی در جنگ جمل فراهم آورد. او همچنین پدرش را در جنگ صفین یاری کرد. پس از کشته شدن علی در سال ۶۶۱، با وجود آن که علی جانشینی برای خود انتخاب نکرده بود، تعداد زیادی از پیروانش با حسن بیعت کردند. حسن در هنگام انتصابش به عنوان خلیفه، به خویشاوندی خود با پیامبر مسلمانان اشاره و تاکید کرد .

ابن اسفندیار روایت می‌کند که حسن در زمان خلافت عمر به همراه عبدالله بن عمر و لشکری از کوفیان، در لشکر کشی به سمت آمل در طبرستان حضور داشته‌است. ویلفرد مادلونگ بر این باور است که علی احتمالاً می‌خواسته که حسن را در سن جوانی با امورات جنگی آشنا کند و به تجربیات جنگی اش بیفزاید. در زمان عثمان گفته می‌شود که در قضیه اجرای حد شرعی بر روی ولید بن عقبه به علت شرب خمر، وقتی علی به حسن گفت که زدن ۴۰ ضربه شلاق را بر عهده بگیرد، حسن نپذیرفت. علی حسن را سرزنش کرده و این کار را به برادر زاده‌اش، عبدالله بن جعفر سپرد. حسن به همراه فرزندان دیگر صحابیون نامدار محمد، مانند عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر، در هنگام محاصره عثمان، در دفاع از وی شرکت داشته‌است. به فرمان عثمان، حسن در روز آخر محاصره، شمشیر و ابزار آلات جنگی را کنار گذاشت. بر طبق بلاذری، حسن در این جریان، اندکی زخمی گردید. حسن مکرراً از پدرش علی، به خاطر اینکه بیشتر از اینها، در دفاع از عثمان مشارکت نداشته، انتقاد می‌کرد.

ویلفرد مادلونگ می‌نویسد ظاهراً حسن مخالف سیاستهای علی درجنگیدن با مخالفان بوده‌است، چرا که حسن معتقد بود که این جنگها باعث بروز تفرقه در امت اسلامی می‌گردد. در هنگام عزیمت علی از مدینه به سمت بصره (قبل از وقوع جنگ جمل) علی در جایی توقف کرد و با قریشیان مکی بصره دیدار کرد. بلاذری می‌نویسد که حسن در آنجا با التماس و زاری از پدرش علی خواست که دست از جنگ بکشد تا امت اسلامی بر خلافتش متفق‌القول شوند. اما علی به توصیه حسن توجهی نکرد. در منزلگاه بعدی به نام فید، علی، حسن را به همراه عمار بن یاسر به کوفه فرستاد تا از آنجا حامی جلب کند. حسن توانست لشکر شش یا هفت هزار نفره فراهم کند و آنان را به ذی قار آورد و به علی ملحق کرد. حسن در جنگهای جمل و صفین (به طور کمرنگی) حضور داشته‌است. رسول جعفریان با اشاره به این نکات که حسن نماینده علی در جنگ جمل برای تحریک مردم کوفه و آوردن آنها به صحنه جنگ بود، در صفین مردم را بر ضد سپاه قاسطین بر می‌انگیخت و نامه حسن در ابتدای خلافت به معاویه که در آن بر حق خاندان نبوی بر خلافت تأکید شده بود نتیجه می‌گیرد که ادعای مخالف حسن با سیاست‌های علی درست نیست.

 

القاب امام

لقب هاى او: سبط، سید، زكى ، مجتبى است كه از همه معروفتر (مجتبى ) مى باشد.

 

پیامبر اكرم (ص ) به حسن و برادرش حسین علاقه خاصى داشت و بارها مى فرمود كه حسن و حسین فرزندان منند و به پاس همین سخن على به سایر فرزندان خود مى فرمود: شما فرزندان من هستید و حسن و حسین فرزندان پیغمبر خدایند.

 امام حسن هفت سال و خرده اى زمان جد بزرگوارش را درك نمود و در آغوش مهر آن حضرت بسر برد و پس از رحلت پیامبر (ص ) كه با شهادت حضرت فاطمه دو ماه یا سه ماه بیشتر فاصله نداشت ، تحت تربیت پدر بزرگوار خود قرار گرفت .

 امام حسن (ع ) پس از شهادت پدر بزرگوار خود به امر خدا و طبق وصیت آن حضرت ، به امامت رسید و مقام خلافت ظاهرى را نیز اشغال كرد، و نزدیك به شش ماه به اداره امور مسلمین پرداخت . در این مدت ، معاویه كه دشمن سرسخت على (ع ) و خاندان او بود و سالها به طمع خلافت (در آغاز به بهانه خونخواهى عثمان و در آخر آشكارا به طلب خلافت ) جنگیده بود؛ به عراق كه مقر خلافت امام حسن (ع ) بود لشكر كشید و جنگ آغاز كرد. ما در این باره كمى بعدتر سخن خواهیم گفت .

 امام حسن (ع ) از جهت منظر و اخلاق و پیكر و بزرگوارى به رسول اكرم (ص ) بسیار مانند بود. وصف كنندگان آن حضرت او را چنین توصیف كرده اند:

 (داراى رخسارى سفید آمیخته به اندكى سرخى ، چشمانى سیاه ، گونه اى هموار، محاسنى انبوه ، گیسوانى مجعد و پر، گردنى سیمگون ، اندامى متناسب ، شانه ایى عریض ، استخوانى درشت ، میانى باریك ، قدى میانه ، نه چندان بلند و نه چندان كوتاه . سیمایى نمكین و چهره اى در شمار زیباترین و جذاب ترین چهره ها).

 ابن سعد گفته است كه (حسن و حسین به رنگ سیاه ، خضاب مى كردند).

 همسران و فرزندان امام حسن (ع )

دشمنان و تاریخ نویسان خود فروخته و مغرض در مورد تعداد همسران امام حسن (ع ) داستانها پرداخته و حتى دوستان ساده دل سخنانى بهم بافته اند. امّا آنچه تاریخ ‌هاى صحیح نگاشته اند همسران امام (ع ) عبارتند از:

 

 

·                  ام بشیر دختر ابومسعود انصاری، مادر زید و ام‌الحسن و ام‌الحسین

·                  خوله دختر منظور بن ریان، مادر حسن مثنی

·                  ام‌الحق دختر طلحة بن عبیدالله، مادر حسین اترم، طلحه

·                  فاطمه

·                  ام کلثوم دختر فضل بن عباس بن عبدالمطلب

·                  کنیزی به نام نفیله، مادر عمرو، قاسم و عبدالله که هر سه در کربلا در کنار حسین کشته شدند

·                  زینب دختر یسبع بن عبدالله بجلی، زنی از بنی ثقیف

·                  کنیزی به نام صافیه، مادر عبدالرحمن. عبدالرحمن با حسین از مدینه تا مکه همراه بود که با لباس احرام در ابواء از دنیا رفت و نتوانست در کربلا حاضر شود.

·                  جعده دختر اشعث بن قیس کندی که به اعتقاد شیعه قاتل حسن است.

فرزندان

 

فرزندانش را پانزده تن می‌شمارند:

پسران

1.           زید

2.           حسن مثنی

3.           عمر

4.           قاسم بن حسن

5.           عبدالله

6.           عبدالرحمن

7.           حسین ملقب به اثرم

8.           طلحه

دختران

1.           ام‌الحسن

2.           ام‌الحسین

3.           فاطمه بنت حسن (همسر سجّاد، امام چهارم شیعیان، و مادر محمّدباقر)

4.           ام عبدالله

5.           فاطمه (دیگر)

6.           ام سلمه

7.           رقیه

 

(ام الحق ) دختر طلحة بن عبیداللّه - (حفصه ) دختر عبدالرحمن بن ابى بكر - (هند) دختر سهیل بن عمر و (جعده ) دختر اشعث بن قیس .

 بیاد نداریم كه تعداد همسران حضرت در طول زندگیش از هشت یا ده به اختلاف دو روایت تجاوز كرده باشند. با این توجه كه (ام ولد)هایش هم داخل در همین عددند.

 

(ام ولد) كنیزى است كه از صاحب خود داراى فرزند مى شود و همین امر موجب آزادى او پس از مرگ صاحبش مى باشد.

 فرزندان آن حضرت از دختر و پسر 15 نفر بوده اند بنامهاى : زید، حسن ، عمرو، قاسم ، عبداللّه ، عبدالرحمن ، حسن اثرم ، طلحه ، ام الحسن ، ام الحسین ، فاطمه ، ام سلمه ، رقیه ، ام عبداللّه و فاطمه .

 نسل او فقط از دو پسرش حسن و زید باقى ماند و از غیر این دو انتساب به آن حضرت درست نیست .

امام حسن فرزند علی بن ابی‌طالب(ع) در شب نیمه ماه مبارک رمضان، سال سوم هجرت در شهر مدینه دیده به جهان گشود. در سن 37 سالگی با وی برای خلافت و جانشینی امام علی(ع) بیعت شد. مدت امامت حضرتش شش ماه و سه روز به طول انجامید. پس از آن تحت شرایط و عوامل خاص در سال 41 هـ.ق با معاویه صلح کرد و به مدینه مراجعت نمود و مدت ده سال در مدینه زندگی کرد.

به اعتراف دوست و دشمن، در فضایل و کمالات اخلاقی انسانی کامل بود: قرابت و نزدیکی آن‌حضرت به رسول الله(ص)، علاقه و محبت پیامبر نسبت به وی، دارا بودن بیشترین شباهت به رسول الله، یکی از مصادیق آیه تطهیر، حضور با پیامبر در جریان مباهله، تواضع و سخاوت فراوان، عبادت زیاد، به اتفاق برادرش (امام حسین) سرور جوانان بهشت بودن، برخی از بارزترین خصائص و ویژگی‌های اخلاقی و کمالات آن‌حضرت است. امام حسن، فرزند علی بن ابی‌طالب(ع)، سرور جوانان بهشت است.


کنیه‌اش ابو محمد است. برخی گفته‌اند: این کنیه را پیامبر اکرم(ص) به امام حسن(ع) داد. در هفتمین روز ولادتش حضرت فاطمه(س) قنداقه امام حسن را – در پارچه‌ای از حریر بهشتی که جبرئیل برای پیامبر آورده بود – خدمت پدر آورد و پیامبر(ص) نام حسن را بر وی نهاد.


لقب‌های آن‌حضرت عبارتند از: سیّد، زکی، مجتبی و تقی.

هنگام ارتحال ملکوتی پیامبر(ص)، امام حسن(ع) هفت سال و چند ماه، یا هشت سال داشت. زمانی که امامت بعد از علی(ع) به ایشان رسید، 37 ساله بود.

شیخ مفید در کتاب ارشاد می‌گوید: «زمان بیعت (امامت) امام مجتبی روز جمعه 21 رمضان سال چهل هجری بود».

مدت امامت آن‌حضرت شش ماه و سه روز به طول انجامید و در سال 41 هـ.ق بین او و معاویه صلح‌نامه امضا شد. پس از اجرای صلح، امام حسن(ع) به مدینه مراجعت نمود و مدت ده سال آخر عمر شریفش را در آن‌جا ساکن بود.

درباره تاریخ رحلت یا شهادت امام حسن مجتبی(ع) در منابع اسلامی اختلاف نظر دیده می‌شود؛ پنجم ربیع الاول،  و 28 صفر سال پنجاه هجری. که مشهور همان قول دوم است. روایتی هست که امام حسن(ع) به دست همسرش جعده (دختر اشعث کندی) از طریق سم به شهادت رسید. شیعیان گفته اند این حادثه با دسیسه و نیرنگ معاویه و وعده ازدواج با پسرش یزید بن معاویه صورت پذیرفته است. بطوریکه امام(ع) با نوشیدن زهر به دست همسرش به دیدار حق شتافته است، و امام حسین(ع) پس از مراسم غسل و کفن، برادرش را در کنار مقبره مادر بزرگشان فاطمه بنت اسد در قبرستان بقیع به خاک سپرد.


فضائل و مناقب امام حسن(ع)


تاریخ نویسان درباره امام حسن مجتبی(ع) فضایل و مناقبی را ذکر کرده‌اند که برخی از آنها چنین است:


1.
نام‌گذاری امام حسن از سوی خداوند

جابر بن عبدالله می‌گوید: هنگامی که حضرت زهرا امام حسن(ع) را به دنیا آورد، به امام علی(ع) گفت: «برایش نام انتخاب کن». علی(ع) فرمود: «من در نام‌گذاری این فرزند بر پیامبر خدا پیش نمی‌گیرم». قنداقه امام حسن را خدمت رسول الله(ص) آوردند و گفتند: یا رسول الله! برایش نام انتخاب کن. پیامبر فرمود: «در این نام‌گذاری بر خدای متعال سبقت نمی‌گیرم». پس خدای متعال به جبرئیل وحی فرستاد که محمد(ص) صاحب فرزند شد، به جانب وی برو، تبریک بگو، و به او بگو که علی نسبت به تو مثل هارون نسبت به موسی است، پس نام فرزند هارون را بر وی بگذار. جبرئیل بر پیامبر(ص) فرود آمد، تولد فرزند را از جانب خداوند بر وی تبریک گفت و گفت: خدای متعال فرمود: «نام مولود فاطمه را به اسم پسر هارون نام‌گذاری کن». پیامبر فرمود: «نام پسر هارون چیست؟» جبرئیل گفت: شبر. پیامبر(ص) فرمود: «زبان ما عربی است!» پس جبرئیل در جواب گفت: «او را حسن نام بگذار» و پیامبر نام حسن را برایش برگزید.


2.
امام حسن؛ سرور جوانان بهشت

جابر از پیامبر خدا(ص) نقل می‌کند: «هر کس خواست سرور جوانان بهشت را ببیند، پس به چهره حسن بن علی نگاه کند».


3.
هیبت و ابهت امام حسن، هیبت رسول خدا


ابن علی رافعی از پدرش، از جده‌اش زینب دختر ابی رافع، نقل می‌کند: حضرت فاطمه با دو پسرش حسن و حسین(ع) خدمت رسول خدا(ص) رسید ... و فرمود: «این دو پسرانت هستند، پس چیزی به ارث و یادگار آن دو را بیاموز»، پیامبر(ص) چنین درباره آنها فرمود: «حسن، هیبت و ابهت مرا دارد. اما حسین دارای جود و بخشش و شجاعت من است». مؤیّد این روایت، روایتی است که محمد بن اسحاق نقل کرده است؛ کسی در شرافت بعد از رسول خدا(ص) به حسن بن علی نرسیده است. وی می‌گوید من در مسیر مکه خود شاهد بودم که امام حسن از مَرکبش پایین آمد و پیاده می‌رفت از همراهانش کسی نماند، مگر این‌که او نیز از مرکبش پیاده شد، حتی سعد بن ابی وقاص هم پیاده شد و در کنار حضرت راه می‌رفت.


4.
امام مجتبی؛ شبیه‌ترین مردم به رسول خدا

از انس بن مالک نقل شده است: کسی در شباهت به رسول الله مانند حسن بن علی نبود.

5. شدیدترین ابراز محبت‌های رسول خدا نسبت به امام مجتبی

اسامة بن زید گوید: شبى از شب‌ها به خاطر حاجتى، در خانه رسول خدا(ص) را کوبیدم، آن‌حضرت از خانه بیرون آمد، نیازم را گفتم و پیامبر حاجتم را برآورده ساخت؛ در آن حال حضرتش را دیدم چیزى بر خود پیچیده بود که نام آن‌را نمی‌دانستم! گفتم: یا رسول الله! این لباس چه نام دارد؟ رسول خدا(ص) لباس خود را باز کرد، دیدم حسن و حسین را در بغل داشت، سپس فرمود: «این دو فرزند، فرزند من و فرزند دخترم می‌باشند! خدایا! من آنها را دوست می‌دارم و تو دوست بدار هرکسی که آنها را دوست داشته باشد».

در روایتی دیگر از بَراء بن عازب آمده است؛ من دیدم که حسن بر دوش رسول الله بود، در حالی که می‌فرمود: «خدایا! من او (حسن) را دوست می‌دارم، تو نیز او را دوست بدار».


6.
زهد و عبادت امام حسن

امام حسن مجتبی(ع)؛ عابدترین، زاهدترین و با فضیلت‌ترین مردم زمانش بود و زمانی که عازم حج می‌شد، با پای پیاده می‌رفت و گاهی هم پا برهنه. امام حسن زمانی که یاد مرگ می کرد می‌گریست و هنگامی که به یاد قبر و قیامت می‌افتاد، اشک از چشمانش سرازیر می‌شد.

 
7. بذل و بخشش در راه خدا


امام مجتبی(ع) اهل جود و بخشش بود و در میان مردم به این خصلت معروف بود. روایات فراوان در این‌باره آمده است؛ علامه مجلسی صاحب کتاب «بحار الانوار» از «حلیة الاولیاء» نقل می‌کند: «امام حسن(ع) دو بار تمام زندگی‌اش را در راه خدا بین مستمندان تقسیم کرد».

8.           تواضع و محبت نسبت به فقرا


ابن شهر آشوب از کتاب «الفنون» از احمد مؤدّب و کتاب «نزهة الابصار» از ابن مهدی نقل می‌کند: امام حسن(ع) در حال گذر از جایی بود، دید عده‌ای از فقرا بر زمین نشسته‌اند و مقداری نانِ خشکِ خورد شده در سفره آنها است و مشغول خوردن هستند، از حضرت دعوت کردند از آن نان خشک میل کند، حضرت از مرکب پیاده شد در کنارشان نشست و از آن نان میل کرد، به برکت وجود امام نان آن‌قدر زیاد شد که همه از آن خوردند و سیر شدند، پس از غذا امام مجتبی(ع) از آنها دعوت کرد و در منزل خود از آنان پذیرایی نمود.


مشابه این‌گونه روایات و ده‌ها آیه قرآن که درباره فضایل و مناقب اهل بیت و امام مجتبی وارد شده، فراون است  و به همین مقدار درباره آن‌حضرت اکتفا می‌کنیم. درباره فضیلت و شخصیت امام حسن(ع) همین مقدار بس که آن‌حضرت از اهل بیت(ع) است، کسانی که خداوند پلیدی را از آنان دور کرده و آنان را پاک و مطهر گردانید، و از کسانی است که رسول خدا(ص) به اتفاق آنان با نصارای نجران مباهله کرد.

كمالات انسانى

امام حسن (ع ) در كمالات انسانى یادگار پدر و نمونه كامل جدّ بزرگوار خود بود. تا پیغمبر (ص ) زنده بود، او و برادرش حسین در كنار آن حضرت جاى داشتند، گاهى آنان را بر دوش خود سوار مى كرد و مى بوسید و مى بویید.

 از پیغمبر اكرم (ص ) روایت كرده اند كه درباره امام حسن و امام حسین (ع ) مى فرمود: این دو فرزند من ، امام هستند خواه برخیزند و خواه بنشینند (كنایه از این كه در هر حال امام و پیشوایند).

 امام حسن (ع ) بیست و پنج بار حج كرد، پیاده ، در حالى كه اسبهاى نجیب را با او یدك مى كشیدند. هرگاه از مرگ یاد مى كرد مى گریست و هرگاه از قبر یاد مى كرد مى گریست ، هرگاه به یاد ایستادن به پاى حساب مى افتاد آن چنان نعره مى زد كه بیهوش مى شد و چون به یاد بهشت و دوزخ مى افتاد؛ همچون مار گزیده به خود مى پیچید. از خدا طلب بهشت مى كرد و به او از آتش جهنم پناه مى برد. چون وضو مى ساخت و به نماز مى ایستاد بدنش به لرزه مى افتاد و رنگش زرد مى شد. سه نوبت دارائیش را با خدا تقسیم كرد و دو نوبت از تمام مال خود براى خدا گذشت . گفته اند: (امام حسن (ع ) در زمان خودش عابدترین و بى اعتناترین مردم به زیور دنیا بود).

 در جود و بخشش امام حسن (ع ) داستانها گفته اند. از جمله مدائنى روایت كرده كه :

حسن و حسین و عبداللّه بن جعفر به راه حج مى رفتند. توشه و تنخواه آنان گم شد. گرسنه و تشنه به خیمه اى رسیدند كه پیرزنى در آن زندگى مى كرد. از او آب طلبیدند. گفت این گوسفند را بدوشید و شیر آن را با آب بیامیزید و بیاشامید. چنین كردند. سپس از او غذا خواستند. گفت همین گوسفند را داریم بكشید و بخورید. یكى از آنان گوسفند را ذبح كرد و از گوشت آن مقدارى بریان كرد و همه خوردند و سپس همانجا به خواب رفتند. هنگام رفتن به پیرزن گفتند: ما از قریشیم به حج مى رویم . چون باز گشتیم نزد ما بیا با تو به نیكى رفتار خواهیم كرد. و رفتند.

 شوهر زن كه آمد و از جریان خبر یافت ، گفت : واى بر تو گوسفند مرا براى مردمى ناشناس مى كشى آنگاه مى گویى از قریش بودند؟ روزگارى گذشت و كار بر پیرزن سخت شد، از آن محل كوچ كرد و به مدینه عبورش افتاد. حسن بن على (ع ) او را دید و شناخت . پیش رفت و گفت : مرا مى شناسى ؟ گفت نه . گفت : من همانم كه در فلان روز مهمان تو شدم . و دستور داد تا هزار گوسفند و هزار دینار زر به او دادند. آن گاه او را نزد برادرش حسین بن على فرستاد. آن حضرت نیز همان اندازه به او بخشش فرمود. او را نزد عبداللّه بن جعفر فرستاد او نیز عطایى همانند آنان به او داد.  حلم و گذشت امام حسن (ع ) چنان بود كه به گفته مروان ، با كوهها برابرى مى كرد.

  سرشت و طینت امام

در سرشت و طینت امام حسن (ع ) برترین نشانه هاى انسانیت وجود داشت . هر كه او را مى دید به دیده اش بزرگ مى آمد و هر كه با او آمیزش ‍ داشت ، بدو محبت مى ورزید و هر دوست یا دشمنى كه سخن یا خطبه او را مى شنید، به آسانى درنگ مى كرد تا او سخن خود را تمام كند و خطبه اش را به پایان برد. محمّد بن اسحاق گفت :

 (پس از رسول خدا (ص ) هیچكس ‍ از حیث آبرو و بلندى قدر به حسن بن على نرسید. بر در خانه اش فرش ‍ مى گستردند و چون از خانه بیرون مى آمد و آنجا مى نشست راه بسته مى شد و به احترام او كسى از برابرش عبور نمى كرد و او چون مى فهمید؛ بر مى خاست و به خانه مى رفت و آن گاه مردم رفت و آمد مى كردند). در راه مكه از مركبش فرود آمد و پیاده به راه رفتن ادامه داد. در كاروان همه از او پیروى كردند حتى سعد بن ابى وقاص پیاده شد و در كنار آن حضرت راه افتاد.

 ابن عباس كه از امام حسن (ع ) مسن تر بود، ركاب اسبشان را مى گرفت و بدین كار افتخار مى كرد و مى گفت : اینها پسران رسول خدایند.

 با این شاءن و منزلت ، تواضعش چنان بود كه : روزى بر عده اى مستمند مى گذشت ، آنها پاره هاى نان را بر زمین نهاده و خود روى زمین نشسته بودند و مى خوردند، چون حسن بن على را دیدند گفتند: (اى پسر رسول خدا بیا با ما هم غذا شو). امام حسن (ع ) فورا از مركب فرود آمد و گفت : (خدا متكبران را دوست نمى دارد) و با آنان به غذا خوردن مشغول شد. آنگاه آنها را به میهمانى خود دعوت كرد، هم غذا به آنان داد و هم پوشاك .

 خلافت با بیعت شورای صحابه

هنگامى كه حادثه دهشتناك ضربت خوردن على (ع ) در مسجد كوفه پیش ‍ آمد و مولى (ع ) بیمار شد به حسن دستور داد كه در نماز بر مردم امامت كند، همانطور که پیامبرص در ایام بیماری نزدیک مرگش ابوبکر رض را امام و پیشوای نماز جامعه مسلمین قرار داده بود تا قبل از رهبر سیاسی امام و پیشوای دین مسلمانان مشخص و معلوم باشد. البته امام علی ع خود شخصاً جانشینی برای خودش تعیین نکرده بود. اما ویلفرد مادلونگ معتقد است این که علی رسماً حسن را جانشین خود ننمود، نمی‌تواند دلیلی بر این باشد که اصلاً میلی به این موضوع نداشت. بعد از مرگ علی، عبیدالله بن عباس مردم را به بیعت با حسن فرا خواند. حسن سخنرانی ای کرد و در آن از شایستگی پدر و خاندانش و ارتباط صمیمی خود با محمد یاد کرد. قیس بن سعد عباده اولین کسی بود که با وی بیعت کرد. او در هنگام بیعت علاوه بر شروط کتاب خدا و سنت محمد شرط جنگ با محلون (کسانی که حرام خدا را حلال می‌کنند) را نیز اضافه کرد که حسن گفت که این شرط در دو شرط قبلی وجود دارد. از بیعت کنندگان تعهد گرفته شد که با هر که با حسن جنگ می‌کند جنگیده و با کسی که با وی به صلح باشد، صلح کنند که این شرط آنان را در بهت فرو برد که آیا حسن از این شرط قصد دارد که با معاویه صلح کند؟

حسن می‌توانست روی ۴۰۰۰۰ مرد جنگی که از دوران علی به وی وفادار بودند حساب کند. وفاداری آنان یا به دلیل سرسخت بودن بر روی عقایدشان یا به دلیل ترس از مجازات معاویه می‌توانست باشد. البته معاویه سیاست امان دادن به کسانی که از وی چنین درخواستی را می‌کردند در پیش گرفته بود و این روش را در هنگامی که وارد عراق شد نیز ادامه داد.

دانشنامه اسلام می‌نویسد در روایات در مورد تمام جزئیات درگیری‌های بین حسن و معاویه صحبت نشده اما مشخص است که معاویه چه از طریق مکاتبه و چه از طریق سخنرانی، خلافت حسن را به رسمیت نمی‌شناخت و شروع به فراخوانی نیروهای جنگی از شام و فلسطین و شرق اردن نمود. در آغاز نامه‌هایی جدال آمیزدر مورد حضور جاسوسان معاویه در کوفه و بصره بین حسن و معاویه و عبیدالله (برخی منابع عبدالله) بن عباس و معاویه رد و بدل گردید. بر طبق ابوالفرج اصفهانی پیش کشیدن موضوعات زمان علی به این مکاتبه‌ها دامن می‌زد.

ویلفرد مادلونگ در دانشنامه ایرانیکا می‌نویسد پس از دو ماه عدم فعالیت، حسن نامه‌ای به معاویه نوشت و او را به بیعت با خود فراخواند و به وی یادآوری نمود که به علت اینکه نوه محمد است، استحقاق بیشتری از معاویه به این عنوان دارد. معاویه که از خلق و خوی صلح جوی حسن آگاه بود، پاسخی مودبانه به وی داد که جایگاه اهل بیت محمد را می‌شناسد اما به علت تجربه بیشتر در حکومت داری، خود را بیشتر مستحق خلافت می‌داند. او از حسن خواست که حکومت داری را به وی بسپارد و پس از مرگش، قول می‌دهد که حکومت را به حسن بسپارد. او به حسن پیشنهاد داد که خزانه عراق و مالیات هر مکانی از عراق را که می‌خواهد مال حسن باشد و با حسن در امورات حکومتی مشاوره کند.

وقتی حسن پاسخی به وی نداد، معاویه نامه‌ای تهدید آمیزتری به وی نوشت شروع به تجهیز قشون کرد. وقتی میل به جنگیدن معاویه (با پیش روی لشکریانش تا موصل و احتمالاً در عین حال مذاکره بر سر صلح با حسن) بر همه آشکار گردید، حسن شروع به تجهیز قشون کرد. در ابتدا یارانش از فراخوانش سرباز زدند که عدی بن حاتم آنان را مجبور به اطاعت نمود تا تجهیز قشون کنند. برای جلوگیری از پیش روی‌های معاویه، حسن ۱۲۰۰۰ مرد جنگی را به سرکردگی عبیدالله بن عباس فرستاد و به وی دستور داد که با قیس بن سعد و سعید بن قیس همدانی مشاوره کند. لارا وسیا وگلیری با استناد به طبری بر این باور است احتمالاً حسن می‌خواسته که قیس بن سعد را در کنار خود باقی نگذارد چرا که قیس از سرسختان درجنگیدن با معاویه بود حال آنکه حسن تمایل به صلح با معاویه داشت. ویلفرد مادلونگ معتقد است که انتخاب عبیدالله بن عباس که در زمان علی، استان تحت حکومتش یمن را بدون جنگ تسلیم دشمن کرد و علی وی را مواخذه کرد، بیانگر این است که حسن می‌خواسته به نتیجه‌ای صلح آمیز برسد.

دو یا سه ماه پس از خلافت، پیش روی‌های حسن نیز شروع گردید و به ساباط مدائن رسید. در آنجا وی دستور توقف داد و سخنرانی ای که کرد باعث بروز شورش در لشکریانش گردید. وی بیان داشت که هیچ میلی به بروز کینه و دشمنی بین مسلمانان نداشته و صلحی که یارانش آن را رد کردند بهتر از چند دستگی‌های فعلی است. سربازانش گمان بردند که وی قصد صلح با معاویه دارد و شک قبلیشان از روی سخنان چند پهلویی که قبلاً حسن بیان داشته بود و سرعت کم پیش روی اش تشدید گردید و گروهی که به شدت حامی سیاست‌های علی بودند، طی یک عمل خشونت آمیز به خیمه حسن هجوم برده و آن را غارت کرده و قالی اش را زیر پایش بیرون کشیدند. ابن جاعل ازدی، ردای حسن را از دوشش کشید و حسن بدون ردا و در حالی که شمشیرش در غلاف به کمرش بسته شده، رها گردید. بود حسن از طرفدارانش از قبایل همدان و ربیعه استغاثه کرد و از آنجا جان سالم به در برد. در مظلم ساباط، یکی از خوارج به نام جراح بن سنان اسدی در حالی که فریاد می‌کشید که تو همانند پدرت علی کافر شده‌ای، با خنجری به حسن حمله برد و رانش را زخمی کرد که از آن خون بسیاری رفت. و جراح بن سنان توسط یکی از یاران حسن کشته شد.  حسن را به مدائن برده و در خانه والی آنجا سعد بن مسعود ثقفی. درمان نمودند. بعد از آن اخبار حمله به حسن به طور عامدانه از سوی معاویه منتشر شد و لشکریان حسن هزیمت شدند. معاویه تا اخنونیه پیش روی نمود و در آنجا با لشکریان عبیدالله بن عباس که در آنجا خیمه زده بودند روبرو شد و بابهای مذاکره که قبلاً با وجود مخالفتهای حسین باز شده بود به نتیجه نهایی رسید. لشکریان حسن میلی به جنگ نداشتند و روز به روز مردم عراق بیشتر به معاویه می‌گرویدند.

صلح

صلح حسن و معاویه به واقعه صلح میان حسن بن علی و معاویه بن ابوسفیان اطلاق می‌شود که از جنگ بین کوفیان و شامیان جلوگیری کرد و طی آن خلافت به شروطی از حسن به معاویه منتقل گردید. این واقعه در ۱۱ ربیع‌الثانی ۴۱ هجری/ اوت ۶۶۱ میلادی پس از ۷ ماه حکومت حسن بود.

معاویه در اخنونیه توقف کرد و با حسن مذاکره نمود. سپس به عبیدالله بن عباس گفت که حسن تقاضای صلح از وی نموده‌است. اما عبیدالله این را باور نکرد. سپس با عبیدالله در خلوت مذاکره نمود و به عبیدالله گفت که اگر به وی بپیوندد، یک میلیون درهم پاداش خواهد گرفت. عبیدالله این را پذیرفت ولی موضوع را از سربازان سپاه حسن مخفی نمود. این شکست باعث بروز اختلاف در سران سپاه حسن گردید. ۸۰۰۰ تن صلح را پذیرفتند. به دنبال جدایی ابن عبّاس از سپاه حسن، قیس ابن سعد، فرمان سپاه را بر عهده گرفت و جلوی سپاه شام ایستاد. ۴۰۰۰ تن از قیس بن سعد عباده حمایت کردند که می‌گفت یا از امام گمراه (معاویه) تبعیت کنید یا حرف من که امام نیستم را اطاعت کنید. (این سخن معانی گوناگون دارد). به نظر می‌رسد این ۴۰۰۰ تن بر آن بودند که بجنگند اما سرانجام قیس صلح را پذیرفت. معاویه از مسکن به سمت کوفه رفته و حسن نیز به وی پیوست و در مسجد رسماً اعلام کرد که از خلافت کناره گیری کرده‌است.

بعد از متارکه جنگ، لشکر معاویه به کوفه آمد و در مراسم تسلیم خلافت به معاویه، معاویه از حسن خواست که برخیزد و از وی عذرخواهی کند. اما حسن نپذیرفت و گفت که وی و حسین تنها نوه‌های محمد هستند و با وجود اینکه حق خلافت متعلق به وی بوده، اما معاویه در این مورد با وی به جنگ پرداخته و حسن تنها به خاطر علاقه به امت اسلامی و جلوگیری از خون ریزی، خلافت را به وی واگذارده‌است. معاویه نیز در سخنرانی اش تمامی عهده‌های نهاده شده را (که تنها به منظور خاموش کردن مقطعی جنگ و راضی کردن مخالفان بود) انکار کرد. مادلونگ می‌نویسد معاویه به دنبال خون خواهی از عثمان بوده و سه روز به مردم فرصت داد تا با وی بیعت کنند و در غیر این صورت بخشیده نخواهند شد.

در منابع، شرایط صلح حسن، به صورت ضد و نقیض بیان شده‌است. بعضی روایات حاکی از آن هستند که معاویه کاغذ سفیدی برای حسن فرستاد که شروط را در آن بنویسد و حسن بعدها افسوس می‌خورد که چرا بیشتر درخواست نکرده بود. قرار شد که سالانه ۱ میلیون درهم به حسن پرداخت گردد و ۵ میلیون درهم از خزانه کوفه و مالیات برخی مناطق ایران مانند اهواز، فسا و دارابگرد به وی تعلق گیرد. حسن پس از خواندن این نامه گفت که معاویه برای به دست آوردن خلافت خواسته‌است به طمع ورزی حسن متوسل شود. حسن در جواب از سفیر خود خواست برای مردم امان بگیرد. مردم بصره موضوع آخر (مالیات نواحی ایران) را نمی‌پذیرفتند و آن را متعلق به خود می‌دانستند. لارا وسیا وگلییری در دانشنامه اسلام بر این باور است که شرایط دیگری نیز در منابع آمده که ممکن است بعدها به خاطر کاهش سرزنشهای وارده بر حسن و القا این مطلب که حسن با این صلح از موضع قبلی اش کناره گیری نکرده، ساخته شده باشد. از این شرایط می‌توان به انتقال قدرت از معاویه به حسن پس از مرگ معاویه اشاره کرد. اما تعیین کردن پیشاپیش خلیفه آتی در بین مسلمانان آن زمان جا نیفتاده بود و معلوم بود که معاویه بعدها در مورد قبول این مطلب از سوی جامعه مسلمانان با مشکل مواجه خواهد شد. نامه‌ای از معاویه حاکی از آن است که قرار شد این شرط در آینده اجرا گردد. اما ضمانت محکمی از معاویه نگرفته شد.

ویلفرد مادلونگ در دانشنامه ایرانیکا می‌نویسد معاویه نامه‌ای سفید امضا برای حسن فرستاد که حسن در آن موارد زیر را افزود:

·                  معاویه طبق کتاب خدا و سنت پیامبر و خلفای صالح عمل نماید.

·                  معاویه نمی‌تواند برای خود جانشینی انتخاب کند و این کار را باید به شورا واگذار کند.

·                  برای همگان در هر جایی امنیت وجود خواهد داشت

·                  معاویه آشکارا یا نهان حسن یا هیچ‌کدام از یاران او را مورد ارعاب قرار نخواهد داد.

دانشنامه اسلام می‌نویسد این که معاویه عهد کرد که خلیفهٔ برحقی باشد نمی‌توانست دلیلی بر آن باشد که وی از سیاستهای علی تبعیت می‌کند. قرار شد که دو میلیون درهم (احتمالاً حسن، سهم حسین را هم در نظر گرفته بود) از سوی معاویه پرداخت شده و بنی هاشم بر قبایل دیگر قریش درگرفتن مزایا و عطاها ارجح شمرده شوند.

صلح حسن همان طور که پیش بینی می‌شد، واکنش‌هایی را در میان حامیانش برانگیخت. حجر بن عدی گفت که‌ای کاش می‌مرد و صلح کردن حسن را نمی‌دید. همچنین وی یا یکی دیگر از پیروان، حسن را باعث ذلت مسلمانان دانست. بعضی دیگر گفتند که حسن باید در تصمیمش تجدید نظر کند. شیعیان در سالهای بعد، این مطلب که حسن هیچ گونه تعهدی از معاویه نگرفت که بعد از مرگش خلافت را به وی بسپارد را نمی‌پذیرفتند. معاویه پس از صلح حسن، اقدامات متعددی در جلوگیری از شورشهای شیعیان انجام داد. به عنوان مثال برخی قبایل شیعی را از کوفه خارج کرده و به جای آنها قبایلی از شام و بصره و بین‌النهرین را اسکان داد.

دانشنامه اسلام می‌نویسد در منابع عوامل پذیرش صلح توسط حسن، صلح دوستی، بیزاری از سیاست و چنددستگی‌های متعاقبش و تمایل به جلوگیری از خون ریزی‌های گسترده گزارش شده‌است. اما احتمال دارد که وی به علت نبود نهضت حامیش، صلح را پذیرفته باشد. اگر بپذیریم که علی از روی عادت، هفته به هفته خزانه را خالی می‌کرد و محتویاتش را بین مردم تقسیم می‌کرد، بنابراین دولت حسن با مشکلات مالی روبرو بود. علاوه بر آن، علی در سالهای آخر خلافتش با شکستهای پی در پی مواجه شد و این مهم در زمان خلافت حسن تشدید شد. از این رو حسن نمی‌توانست به سربازانی تکیه کند که میل چندانی به جنگیدن نداشتند. تبعات بعدی صلح، بر علویان بسیار گران آمد. در بحث و جدلهایی که با آنها می‌شد، آنها در مورد این مطلب که حسن از حق خودش به عنوان خلیفه کناره گرفته و بنابراین آنها دلیلی برای مخالفت ندارند، پاسخی نداشتند. حدیثی موجود است که مدعی است حسن، در حق خودش به عنوان خلیفه پافشاری نخواهد کرد. این حدیث می‌گوید محمد گفته‌است که این پسرم حسن حاکمی است که توسط آن خداوند، روزی دو گروه مخالف مسلمان را در کنار هم می‌آورد.

سید محمدحسین طباطبایی با اشاره به اینکه حسین ابن علی نیز در دوران حکومت معاویه صلح را بر جنگ برگزید می‌نویسد:  اگر امام حسن یا امام حسین با معاویه می‌جنگیدند کشته می‌شدند و برای اسلام کمترین سودی نمی‌بخشید و در برابر سیاست حق به جانبی معاویه که خود راصحابی و کاتب وحی و خال المؤ منین معرفی کرده و هر دسیسه را به کار می‌برد، تاءثیری نداشت.

پس از دست کشیدن از خلافت

 پس از حمد و ثناى خداوند جهان و درود فراوان بر رسول اللّه (ص ) چنین فرمود: .. به خدا سوگند من امید مى دارم كه خیرخواه ترین خلق براى خلق باشم و سپاس و منت خداى را كه كینه هیچ مسلمانى را به دل نگرفته ام و خواستار ناپسند و ناروا براى هیچ مسلمانى نیستم ...لذا بخاطر رضایت خداوند و جلوگیری از هر گونه اختلاف و خونریزی میان مسلمانان از حق مسلم خویش در دخالت سیاسی حکومت صرفنظر می نمایم. امام حسن (ع ) پس از چند روزى آماده حركت به مدینه شد. در بین راه در قادسیه، نامه‌ای از معاویه دریافت نمود که از وی خواسته بود تا در جنگ علیه یکی از خوارج بنام ابن الحنصا الطاعی که به تازگی قیام کرده بود به او کمک کند. حسن پاسخ داد که به این علت از جنگ دست کشیده‌است تا صلح را به میان امت برگرداند و به همین دلیل در جنگ شرکت نخواهد کرد.

او در مدینه حداقل به ظاهر زندگی آرامی‌داشت و در امور سیاسی دخالتی نمی‌کرد. بنوشته لارا وگلیری در دانشنامه اسلام، حسن در مدینه از زنی به زنی دیگر می‌رفت بطوریکه به او لقب «المِطلاق» (طلاق دهنده) داده بودند. تعداد زنان او را شصت یا هفتاد یا نود نفر و تعداد متعه‌های او را سیصد تا چهار صد نفر نوشته‌اند. البته به نظر نمی‌رسد کسی وی را به خاطر این موضوع سرزنش کرده باشد. اما عبدالله بن حسن، نوهٔ حسن، روایت می‌کند که حسن تنها چهار زن رسمی داشته‌است (حد تعیین شده در شرع اسلام).

ویلفرد مادلونگ در دانشنامه ایرانیکا این مطلب را تأیید می‌کند که حسن در دهه آخر زندگی ازدواج‌ها و طلاق‌های فراوانی داشت و این مساله بابت لقب مطلاق برای او شده بود. با این حال او می‌نویسد «داستان‌ها و حکایات در این زمینه به اظهارات مضحکی همچون داشتن هفتاد یا نود همسر و سیصد متعه بسط داده شده‌است». مادلونگ روایت ابن سعد را در این زمینه از همه معتبر تر می‌داند که مطابق آن حسن ۱۵ پسر و ۹ دختر از شش همسر و سه متعه‌اش داشت (که اکثراً در کودکی وفات یافتند). مادلونگ همچنین روایت‌هایی را که در آنها علی در مسجد، کوفیان را از زن دادن به حسن بر حذر می‌دارد و اینکه علی از این می‌ترسیده که ازدواج‌ها و طلاق‌های مکرر حسن باعث بوجود آمدن دشمنی قبایل عرب شود فاقد اعتبار می‌خواند. زیرا حسن در آن برهه در خانهٔ پدری زندگی می‌کرد و نمی‌توانست بدون اذن و تایید پدر زنی اختیار کند و حسن با این ازدواج‌ها در صدد تحکیم اتحاد خود با پدرش علی بوده‌است. حسن کنیه خود (محمد) را به خاطر پسر اول از زن اولش (خوله بنت منظور بن زبان از قبیله فزاره) دارد. پدر خوله رهبر قبیله بود و خوله قبلاً زن محمد بن طلحه بود و این ازدواج بعد از مرگ علی صورت گرفت. به نظر می‌رسد که حسن قصد داشته که محمد را وصی خود کند، اما با مرگ این پسر و به دنیا آمدن پسری دیگر به نام حسن از خوله، حسن بن علی، این پسر را وصی خود در موقوفات خانوادگی اش کرد. به گفته دانشنامه ایرانیکا، حسن در تعامل با زنان خود، به مانند برخورد با دیگران، بردباری و بزرگواری را بر می‌گزیده‌است.

سید محمد مرتضوی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی، با بررسی رجالی روایات شیعه و سنی در زمینه ازدواج و طلاق فراوان آن‌ها را جعل شده در زمان منصور خلیفه عباسی، و بدنبال قیام نوادگان حسن ع علیه منصور می‌داند.

ویلفرد مادلونگ، این که حسن نام دو تن از فرزندانش را محمد نهاده و نام هیچیک را علی ننهاده، دلیلی بر شباهت به محمد پدربزرگش و پیروی از سیاستهای او می‌داند. حسن در انجام واجبات شرعی بسیار کوشا بود و چندین بار با پای پیاده به حج رفت. شیعیان وی را به عنوان امام دوم خود و آیتی از سوی خدا می‌دانند.

وقتی معاویه دید که حسن حمایت چندانی از خلافتش نمی‌کند، روابط میان دو به تیرگی گرایید. ویلفرد مادلونگ معتقد است که گرچه حسن گه گاه برای گرفتن هدایات و عطاها به دمشق به نزد معاویه می‌رفت، اما بخش اعظم این هدایا به عبدالله بن جعفر (پسر عموی حسن) که گرایش‌های سیاسی و یا آرزوهای این چنینی نداشت می‌رسید/

مرگ

بر طبق روایت ابن سعد، حسن در تاریخ ۵ ربیع‌الاول ۵۰/ ۲ آوریل ۶۷۰ درگذشت. ویلفرد مادلونگ در دانشنامه ایرانیکا می‌نویسد که منابع اولیه قریب به اتفاق، علت مرگ حسن را مسمومیت می‌دانند و اکثراً هم جعده همسر حسن، دختر اشعث بن قیس رهبر قبیله کنده را شخص مسموم کننده می‌دانند. حسن برای اینکه کسی به ناحق در جریان انتقام گیری از حسن، کشته نشود، شکش به معاویه را به حسین ابراز نداشت. با این حال، یادداشت‌های دیگر نشان می‌دهد که حسن ممکن است توسط یکی دیگر از همسرانش، هند دختر سهیل بن عمرو مسموم شده باشد، ولی اشاره می‌کند که معمولاً عامل تحریک کننده، معاویه بوده‌است و برای وی که در حال ترویج مساله خلافت یزید بود، این مرگ، رقیب خلافتی از پسرش زدود و به نظر هم نمی‌رسد که معاویه خوشحالی خود را از مرگ حسن پنهان کرده باشد.

لارا وسیا وگلییری در دانشنامه اسلام طی تحلیل تاریخی که در مورد مرگ حسن انجام داده می‌نویسد که پدر جعده، اشعث که رئیس یک قبیله یمنی بود، بخاطر خدمت به معاویه از سوی شیعیان بعنوان خائن شمرده شده‌است. از اینرو محتمل است که نفرت شیعه از پدر به دختر نیز منتقل شده باشد.

دفن حسن مجتبی ع

حسن وصیت کرده بود که در مسجدالنبی و در کنار قبر پدربزرگش محمد به خاک سپرده شود. سعید بن عاص فرماندار اموی مدینه در این موضوع مداخله نکرد  اما عایشه و مروان بن حکم (که در آن زمان از امارت مدینه عزل شده بود  توافق کردند که مانع شوند حسین این کار را انجام دهد (بعضی منابع حاکی از رضایت عایشه و سرسختی مروان هستند  مروان قسم یاد کرد که به علت دفن کردن عثمان در بقیع نخواهد گذاشت حسن در کنار محمد دفن شود. حسین به اتحادیه قریش (حلف الفضول) شکایت کرد و خواستار احقاق حقوق بنی هاشم در برابر بنی امیه گردید چیزی نمانده بود که بر سر این مساله لشکرکشی آغاز شود. حسن وصیت کرده بود که در صورت مخالفت دیگران، می‌تواند در بقیع دفن شود. ابوهریره و محمد حنفیه و دیگران،  حسین را متقاعد کردند که بهترین کار دفن حسن در بقیع در کنار مادرش است.

 

 

 

 

 

 

 

زندگی فرزندان ابوسفیان عربی و فارسی

يزيد بن أبي سفيان

 

سير أعلام النبلاء للحافظ الذهبي

 

يزيد بن أبي سفيان

يزيد بن أبي سفيان ( ق ) ابن حرب بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصي الأموي

أخو معاوية من أبيه ويقال له يزيد الخير وأمه هي زينب بنت نوفل الكنانية وهو أخو أم المؤمنين أم حبيبة. كان من العقلاء الألباء والشجعان المذكورين. أسلم يوم الفتح وحسن إسلامه وشهد حنينا فقيل إن النبي صلى الله عليه وسلمأعطاه من غنائم حنين مئة من الإبل وأربعين أوقية فضة وهو أحد الأمراء الأربعة الذين ندبهم أبو بكر لغزو الروم عقد له أبو بكر ومشى معه تحت ركابه يسايره ويودعه ويوصيه وما ذاك إلا لشرفه وكمال دينه ولما فتحت دمشق أمّره عمر عليها. له حديث في الوضوء رواه ابن ماجه وله عن أبي بكر. حدث عنه أبو عبد الله الاشعري وجنادة بن أبي أمية، وله ترجمة طويلة في تاريخ الحافظ أبي القاسم وعلى يده كان فتح قيسارية التي بالشام.

روى عوف الأعرابي عن مهاجر أبي مخلد قال حدثني أبو العالية قال غزا يزيد بن أبي سفيان بالناس فوقعت جارية نفيسة في سهم رجل فاغتصبها يزيد فأتاه أبو ذر فقال رد على الرجل جاريته فتلكأ فقال لئن فعلت ذلك لقد سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلميقول ( أول من يبدل سنتي رجل من بني أمية يقال له يزيد ) فقال نشدتك الله أنا منهم قال لا، فرد على الرجل جاريته. أخرجه الروياني في مسنده.

قال إبراهيم بن سعد كان يزيد بن أبي سفيان على ربع وأبو عبيدة على ربع وعمرو بن العاص على ربع وشرحبيل بن حسنة على ربع، يعني يوم اليرموك، ولم يكن يومئذ عليهم أمير.

توفي يزيد في الطاعون سنة ثماني عشرة ولما احتضر استعمل اخاه معاوية على عمله فأقره عمر على ذلك احتراما ليزيد وتنفيذا لتوليته ومات هذه السنة في الطاعون أبو عبيدة أمين الأمة ومعاذ بن جبل سيد العلماء والأمير المجاهد شرحبيل بن حسنة حليف بني زهرة وابن عم النبي صلى الله عليه وسلمالفضل بن العباس وله بضع وعشرون سنة والحارث بن هشام ابن المغيرة المخزومي أبو عبد الرحمن من الصحابة الأشراف وهو أخو أبي جهل وأبو جندل بن سهيل بن عمرو العامري رضي الله عنهم.

 

يزيد بن أبي سفيان الأموي القرشي، أبو خالد ، صحابي جليل من فضلاء الصحابة استمعله النبي محمد على صدقات بني فراس من قبيلة كنانة وكانوا أخواله ، وهو أحد القادة الذين ارسلهم الخليفة أبو بكر الصديق لفتح بلاد الشام ويقال له يزيد الخير.

نسبه

·                  هو: يزيد بن أبي سفيان صخر بن حرب بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرّة بن كعب بن لؤي بن غالب بن فهر بن مالك بن النضر وهو قريش بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان وهو أخو الخليفة معاوية بن أبي سفيان وأخته هي أم المؤمنين أم حبيبة بنت أبي سفيان.

·                  أمه هي: أم الحكم زينب بنت نوفل بن خلف بن قوالة بن جذيمة بن علقمة بن فراس بن غنم بن ثعلبة بن مالك بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان ، الفراسية الكنانية.

صفاته

كان يزيد من العقلاء الألباء والشجعان المذكورين.

إسلامه

أسلم يوم الفتح وحسن إسلامه واستعمله النبي محمد على صدقات بني فراس من قبيلة كنانة وكانوا أخواله.

جهاده

شهد حنينا فقيل إن النبي أعطاه من غنائم حنين مئة من الإبل وأربعين أوقية فضة وهو أحد الأمراء الأربعة الذين ندبهم أبو بكر الصديق لغزو الروم عقد له أبو بكر ومشى معه تحت ركابه يسايره ويودعه ويوصيه وما ذاك إلا لشرفه وكمال دينه ولما فتحت دمشق أمّره عمر عليها.

وقال إبراهيم بن سعد: كان يزيد بن أبي سفيان على ربع، وأبو عبيدة على ربع، وعمرو بن العاص على ربع، وشرحبيل بن حسنة على ربع، يعني يوم اليرموك. ولم يكن يومئذ عليهم أمير، وأمَّره أبو بكر الصديق لما قفل من الحج سنة اثنتي عشرة أحد أمراء الأجناد، وأمَّره عمر على فلسطين، ثم على دمشق لما مات معاذ بن جبل، وكان استخلفه فأقره عمر.

وفاته

ومات هذه السنة في الطاعون أبو عبيدة بن الجراح الفهري القرشي أمين الأمة، ومعاذ بن جبل الخزرجي الأنصاري سيد العلماء، والأمير المجاهد شرحبيل بن حسنة حليف بني زهرة، وابن عم النبي -صلى الله عليه وسلم- الفضل بن العباس الهاشمي القرشي، والصحابي الجليل الحارث بن هشام بن المغيرة المخزومي القرشي، وأبو جندل بن سهيل بن عمرو العامري القرشي.[1]

 

معاوية بن أبي سفيان

أبو عبد الرحمن معاوية بن أبي سفيان الأموي القرشي، من أصحاب الرسول محمد وأحد كتّاب الوحي.[1] سادس الخلفاء في الإسلام ومؤسس الدولة الأموية في الشام وأوّل خلفائها. ولد بمكة وتعلم الكتابة والحساب،[2] وأسلم قبل فتح مكة،[3] ولما استُخلف أبو بكر الصدّيق ولاه قيادة جيش تحت إمرة أخيه يزيد بن أبي سفيان، فكان على مقدمته في فتح مدينة صيداء وعرقة وجبيل وبيروت. ولما استُخلف عمر بن الخطاب جعله واليا على الأردن، ثم ولاه دمشق بعد موت أميرها يزيد (أخيه) ثم ولّاه عثمان بن عفان الديار الشامية كلها وجعل ولاة أمصارها تابعين له. وبعد حادثة مقتل عثمان أصبح علي بن أبي طالب الخليفة فنشب خلاف بينه و بين معاوية حول التصرف الواجب عمله بعد مقتل الخليفة عثمان إلى أن اغتال ابن ملجم الخارجي عليًا فتولى ابنه الحسن بن علي الخلافة ثم تنازل عنها لمعاوية عام 41 هـ[2] وفق عهد بينهما، فأسس معاوية الدولة الأموية واتخذ دمشق عاصمةً له.

نشأته وحياته

نسبه

هو: معاوية بن صخر بن حرب بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب بن فهر بن مالك بن النضر وهو قريش بن كنانة[4] بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان.

وأمّه: هند بنت عتبة بن ربيعة بن عبد شمس بن عبد مناف القرشية الهاشمية.[5]

يلتقي نسبه بنسب الرسول محمد في عبد مناف.

نشأته

ولد قبل البعثة بخمس سنين، وقيل بسبع، وقيل: بثلاث عشرة، والأول أشهر.[6] وقد تفرس فيه أبوه وأمه منذ الطفولة بمستقبل كبير، فروي أن أبا سفيان نظر إليه وهو طفل فقال: «إن إبني هذا لعظيم الرأس، وإنه لخليق أن يسود قومه»، فقالت هند: «قومه فقط؟ ثكلته إن لم يسد العرب قاطبة.»[7] وعن أبان بن عثمان قال: «كان معاوية يمشي وهو غلام مع أمه هند فعثر فقالت قم لا رفعك الله وأعرابي ينظر إليه فقال لم تقولين له فوالله إني لأظنه سيسود قومه فقالت لا رفعه الله إن لم يسد إلا قومه.»[8]

له من الأخوة: يزيد بن أبي سفيان، وعتبة بن أبي سفيان، وعنبسة بن أبي سفيان. ومن الأخوات: أم المؤمنين أم حبيبة بنت أبي سفيان، و أم الحكم بنت أبي سفيان، وعزة بنت أبي سفيان، و أميمة بنت أبي سفيان.

أسرته

·                  تزوّج ميسون بنت بحدل وأنجبت له يزيد. وقد طلّقها.

·                  وفاختة بنت قرظة وأنجبت له عبد الله وعبد الرحمن.

·                  كنود بنت قَرَظة ، توّجها بعد أن طلّق اختها فاختة.

·                  ونائلة بنت عمارة الكلبية ثم طلقها.

ومن بناته: رملة تزوجها عمرو بن عثمان بن عفان. وهند تزوجها عبد الله بن عامر. وعائشة وعاتكة وصفية.[9][10]

إسلامه

قيل أنه أسلم هو وأبوه وأمه وأخوه يزيد يوم فتح مكة،[11] وقيل أنه أسلم قبل الفتح وبقي يخفي إسلامه حتى عام الفتح، قال الذهبي: «أسلم قبل أبيه في عمرة القضاء، وبقي يخاف من الخروج إلى النبي صلى الله عليه وسلم، من أبيه.»[12] وروي عن معاوية أنه قاللما كان عام الحديبية صدت قريش رسول الله صلى الله عليه وسلم عن البيت ودافعوه بالراح وكتبوا بينهم القضية، وقع الإسلام في قلبي، فذكرت ذلك لأمي هند بنت عتبة فقالت: إياك أن تخالف أباك، أو أن تقطع أمرا دونه فيقطع عنك القوت، فكان أبي يومئذ غائبا في سوق حباشة قال: فأسلمت وأخفيت إسلامي، فوالله لقد دخل رسول الله صلى الله عليه وسلم من الحديبية إني مصدق به، وأنا على ذلك أكتمه من أبي سفيان، ودخل رسول الله صلى الله عليه وسلم مكة عام عمرة القضية وأنا مسلم مصدق به، وعلم أبو سفيان بإسلامي فقال لي يوما: لكن أخوك خير منك، فهو على ديني، قلت: لم آل نفسي خيرا. وقال: فدخل رسول الله صلى الله عليه وسلم مكة عام الفتح فأظهرت إسلامي ولقيته فرحب بي.»[13]

صفاته الخَلقيّة والخُلقيّة

ذكر ابن أبي الدنيا، وغيره: أن معاوية كان طويلا، أبيض، جميلا، إذا ضحك انقلبت شفته العليا، وكان يخضب.[14]

كان كريما سخيا خاصة مع أهل البيت والصحابة ولذلك شواهد منها:

·                  بعث مرة إلى عائشة بمائة ألف درهم، فوالله ما أمست حتى فرقتها[15]

·                  كان معاوية إذا تلقى الحسن بن علي قال له مرحبا وأهلا بابن رسول الله وإذا تلقى عبد الله بن الزبير قال له مرحبا بابن عمة رسول الله وأمر للحسن بن علي بثلاثمائة ألف وعبد الله بن الزبير بمائة ألف[16].

·                  روى الإمام أحمد عن علي بن أبي حملة عن أبيه قال: رأيت معاوية على المنبر بدمشق يخطب الناس وعليه ثوب مرقوع[17].

·                  عن يونس بن ميسر الحميري الزاهد ـ وهو من شيوخ الأوزاعي ـ قال: «رأيت معاوية في سوق دمشق وهو مُرْدِفٌ وراءَه وصيفًا[18]، وعليه قميص مرقوع الجَيْب يسير في أسواق دمشق[19].

·                  قال ابن عمر عن حلم معاوية:(معاوية من أحلم الناس قالوا يا أبا عبد الرحمن وأبو بكر قال أبو بكر خير من معاوية ومعاوية من أحلم الناس)[20].

·                  قال قبيصة بن جابر :(صحبت معاوية بن أبي سفيان فما رأيت رجلا أثقل حلما ولا أبطأ جهلا ولا أبعد أناة منه)[21][22][23].

أعماله

أعماله في خلافة أبي بكر

تولى قيادة جيش إمداد لأخيه الصحابي يزيد بن أبي سفيان في خلافة أبي بكر ، وأمره أبو بكر بأن يلحق به فكان غازيا تحت إمرة أخيه، وقاتل المرتدين في معركة اليمامة، ومن بعد ذلك أرسلهُ الخليفة أبو بكر مع أخيهِ يزيد لفتح الشام وكان معه يوم فتح صيدا وعرقة وجبل وبيروت وهم من سواحل الشام.

ولاية الشام

تولى معاوية بن أبي سفيان ولاية الأردن في الشام سنة 21 هـ في عهد عمر بن الخطاب . وبعد موت أخيه يزيد بن أبي سفيان من طاعون عمواس، ولاه عمر بن الخطاب ولاية دمشق وما يتبع لها من البلاد، ثم جمع له الخليفة عثمان بن عفان على ولاية الشام كلها، فكان من ولاة أمصارها. وبعد موت عثمان بن عفان سنة 35 هـ نادى بأخذ الثأر من قتلة الخليفة عثمان بن عفان وحرض على قتالهم. وقبل ذلك وقعت موقعة الجمل حيث كانت عائشة بنت أبي بكر زوجة النبي محمد في جيش يقاتل للقصاص من قتلة الخليفة عثمان بن عفان وكان في قيادة الجيش طلحة بن عبيد الله والزبير بن العوام وكانوا خرجوا جميعا لأخذ الثأر من قتلة عثمان بن عفان [24]، وبعد موقعة الجمل قاد معاوية جيشاً ضد خليفة المسلمين علي بن أبي طالب وكانت موقعة صفين التي انتهت بالتحكيم الجبري، وبعد مقتل أمير المؤمنين علي بن أبي طالب تولى الحسن بن علي الخلافة فثار معاوية على الحسن وحاربه فما كان من الحسن إلا أن حقن دماء المسلمين وأقام عهداً مع معاوية ينص على أنه يبايع معاوية على مابايع المسلمون عليه أبابكر وعمر وان يسير بسيرتهم وان الأمر يعود للمسلمين لاختيار خليفتهم بعد وفاة معاوية وهذا ما لم يحدث، وبموجب ذلك العهد تسلم معاوية الحكم فأصبح خليفة المسلمين في دمشق عاصمة دولة الخلافة الإسلامية.

سياسته الداخلية

·                  إنشاء الدواوين المركزية:

o                                         ديوان الرسائل:هو الهيئة المشرفة على تحرير رسائل الخليفة وأوامره وعهوده.

o                                         ديوان الخاتم:أنشأ معاوية ديوان الخاتم لتحقيق السرية والأمان لمراسلات الدولة.

o                                         ديوان البريد:حيث أدخل نظام البريد إلى الدولة الإسلامية في دمشق.

o                                         نظام الكتبة:حيث عين كاتب لديوان الرسائل، وكاتب لديوان الخراج، وثالث لديوان الجند، ورابع لديوان، الشرطة وخامس لديوان القضاء..

·                  توطين الأمن في خلافته.

·                  الحاجب: حيث كان أول من اتخذ الحاجب في الإسلام، لكي يتجنب محاولات الاعتداء عليه.

·                  الحرس: وهو أيضا أول من اتخذ الحرس في الدولة الإسلامية، خوفا من الخوارج الذين يريدون قتله.

·                  الشرطة:وظيفتها المحافظة على الأمن والنظام.

·                  حسن اختيار الرجال والأعوان.

·                  استخدام المال في تأكيد الولاء.

·                  اتباع سياسة الشدة واللين.

·                  جهاز المخابرات: كانت الأجهزة الداخلية والخارجية في عهد معاوية قوية جدًا، وما يدل على قوتها:

o                                         اطلاعه على المراسلات التي بين الحسين وأهل العراق.

o                                         قصة الأسير المسلم عند البيزنطين، الذي لطم على وجهه بين يدي ملك الروم وقول الأسير :وا إسلاماه أين أنت يا معاوية، ووصل الخبر عند معاوية.

·                  الاهتمام ببناء الجيش الإسلامي.

وفاته

توفّي في دمشق عن 78 سنة بعدما عهد بالأمر إلى ابنه يزيد بن معاوية ودفن في دمشق وكانت وفاته في رجب سنة 60 هـ كان خلالها والياً ل 20 عام وخليفة ل 20 عام أخرى.

نظرة أهل السنة والجماعة لمعاوية

يلقبه أهل السنة والجماعة بخال المؤمنين،ويذكرون أنه كان بعد إسلامه يكتب الوحي بين يدي الرسول محمد بن عبد الله صلى الله عليه وسلم [26][27].

وأخرج البخاري في صحيحه (2636)، ومسلم (5925) عن أنس بن مالك عن خالته أم حرام بنت ملحان قالت : نام النبي Mohamed peace be upon him.svgيوماً قريباً مني ثم أستيقظ يبتسم فقلت : ما أضحكك ؟ قال : « أناس من أمتي عرضوا علي يركبون هذا البحر الأخضر كالملوك على الأسرة » ، قالت : فادع الله أن يجعلني منهم ، فدعا لها ثم نام الثانية ففعل مثلها فقالت قولها ، فأجابها مثلها ، فقالت : أدع الله أن يجعلني منهم ، فقال : « أنت من الأولين » فخرجت مع زوجها عبادة بن الصامت غازياً. أول ما ركب المسلمون البحر مع معاوية فلما انصرفوا من غزوتهم قافلين فنزلوا الشام فقربت إليها دابة لتركبها فصرعتها فماتت وهذا الحديث فيه منقبة لمعاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه وذلك لأن أول جيش غزى في البحر كان بإمرة معاوية (فتح الباري (11/75) .) وقال المناوي في « فيض القدير » (3/84) : « أي فعلوا فعلاً وجبت لهم به الجنة أو أوجبوا لأنفسهم المغفرة والرحمة » . قال ابن عبدالبر في « التمهيد » (1/235) : « وفيه فضل لمعاوية رحمه الله إذ جعل من غزا تحت رايته من الأولين ورؤيا الأنبياء صلوات الله عليهم وحي » .

عن أبي إدريس الخولاني قال لما عزل عمر بن الخطاب عمير ابن سعد عن حمص ولى معاوية فقال الناس عزل عميرا وولى معاوية قال عمير بن سعد رضي الله عنه : لا تذكروا معاوية إلا بخير فإني سمعت رسول الله ? يقول : « اللهم أجعله هادياً مهدياً واهد به » .[28]

وروى مسلم في صحيحه في باب "باب من لعنه النبى -- أو سبه أو دعا عليه وليس هو أهلا لذلك كان له زكاة وأجرا ورحمة." عن ابن عباس قال «كنت ألعب مع الصبيان فجاء رسول الله -- فتواريت خلف باب - قال - فجاء فحطأني حطأة وقال « اذهب وادع لي معاوية ». قال فجئت فقلت هو يأكل - قال - ثم قال لي « اذهب وادع لي معاوية ». قال فجئت فقلت هو يأكل فقال «لا أشبع الله بطنه». قال ابن المثنى قلت لأمية ما حطأني قال قفدني قفدة.[29]» وقال الإمام النووي في شرح صحيح مسلم (16/156) «وقد فهم مسلم من هذا الحديث أن معاوية لم يكن مستحقا للدعاء عليه فلهذا أدخله في هذا الباب وجعله غيره من مناقب معاوية لانه في الحقيقة يصير دعاء له[30]» وقال الحافظ الذهبي في « تذكرة الحفاظ » (2/699) : « لعل هذه منقبة لمعاوية لقول النبي ? : "اللهم من لعنته أو شتمته فاجعل ذلك له زكاة ورحمة".

والجدير بالذكر أن الرسول صلي الله عليه وسلم قد أشار أن خلافة النبوة من بعده ثلاثون عاما ثم ملك ورحمة، ومن المعروف أن الرسول محمد بن عبد الله قد توفي سنة 11 هـ، أي أن في عام 41 هـ قد اكتملت الثلاثون عاما التي قد أشار إليها النبي محمد . حيث قال النبي محمد: «الخلافة بعدي في أمتي ثلاثون سنة، ثم ملك بعد ذلك» بالإضافة إلى الحديث الصحيح الآخر الذي أورده البخاري في صحيحه وهوأخرج النبي ذات يوم الحسن، فصعد به على المنبر، فقال: ابني هذا سيد، ولعل الله أن يصلح به بين فئتين من المسلمين».

وبالجملة فالصحابة كلهم عدول قال النووي رحمه الله في التقريب: "الصحابة كلهم عدول من لابس الفتن وغيرهم بإجماع من يعتد به (تقريب النواوي مع شرحه تدريب الراوي 2/214) قال الذهبي في « السير » (3/132) : « حسبك بمن يؤمره عمر ثم عثمان على إقليم - وهو ثغر - فيضبطه ويقوم به أتم قيام ويرضى الناس بسخائه وحلمه وإن كان بعضهم تألم مرة منه وكذلك فليكن الملك وإن كان غيره من أصحاب رسول الله ؟ خيراً منه بكثير ، وأفضل وأصلح ، فهذا الرجل ساد وساس العالم بكمال عقله وفرط حلمه ، وسعة نفسه وقوة دهائه ، ورأيه وله هنات وأمور ، والله الموعد . وكان محبباً على رعيته ، عمل نيابة الشام عشرين سنة والخلافة عشرين سنة ولم يهجه أحد في دولته ، بل دانت له الأمم وحكم على العرب والعجم ، وكان ملكه على الحرمين ومصر والشام والعراق وخراسان وفارس والجزيرة واليمن والمغرب وغير ذلك.

نظرة الشيعة لمعاوية

معاوية بن أبي سفيان الخارج على امام زمانه علي بن ابي طالب وحارب عليا في صفين ونافيا الصحابي أبا ذر الغفاري من الشام وقائد الفئة الباغية التي قتلت الصحابي عمّار بن ياسر والذي قال فيه الرسول «ويح عمار تقتله الفئة الباغية، يدعوهم إلى الجنة ويدعونه إلى النار» وكان من مؤيدي والساعين لاشعال معركة الجمل ففي رسالة بعث بها إلى الزبير بن العوام قال :«فإني قد بايعت لك أهل الشام فأجابوا واستوسقوا كما يستوسق الجلب، فدونك الكوفة والبصرة، لا يسبقك إليها ابن أبي طالب، فإنه لا شي بعد هذين المصريين، وقد بايعت لطلحة بن عبيد الله من بعدك، فأظهرا الطلب بدم عثمان، واعدوا الناس إلى ذلك، وليكن منكما الجد والتشمير، أظفركما الله وخذل مناوئكما».

إضافة إلى ذلك فمعاوية سنّ سب علي بن أبي طالب على المنابر والانتقاص والاستهزاء منه ومن أهله وانصاره، فعن عامر بن سعد بن أبي وقاص عن أبيه قال : «أمر معاوية بن أبي سفيان سعداً، فقال : مامنعك أن تسب أبا التراب، فقال : أما ما ذكرت ثلاثا قالهن له رسول الله فلن أسبه لأن تكون لي واحدة منهن أحب إلي من حمر النعم» وكانت من وصايا معاوية للمغيرة عندما ولاه الكوفة «أما بعد فإن لذي الحلم قبل اليوم ما تقرع العصا, وقد أردت إيصاءك بأياء كثيرة فأنا تاركها اعتمادا على بصرك... ولست تاركا إيصاءك بخصلة لا تتحمّ عن شتم علي وذمه والترحم على عثمان والاستغفار له والعيب على أصحاب علي والاقصاء لهم».

وإضافة إلى طمعه في الخلافة فقد اوصى بالخلافة لغير اهلها كما ذكر ذلك معاوية بن يزيد بقوله «إنّ هذه الخلافة حبل الله وأنّ جدّي معاوية نازع الأمر أهله ومَن هو أحقّ به منه عليّ بن أبي طالب، وركب بكم ما تعلمون حتّى أتته منيّته فصار في قبره رهيناً بذنوبه، ثمّ قلّد أبي الأمر وكان غير أهل له ونازع ابن بنت رسول الله ، فقصف عمره، وانبتر عقبه، وصار في قبره رهيناً بذنوبه، ثمّ بكى وقال: مِنْ أعظم الاُمور علينا علمنا بسوء مصرعه وبؤس منقلبه، وقد قتل عترة رسول الله ، وأباح الخمر وخرّب الكعبة».

معاوية في السينما و التلفزيون

قدمت شخصية معاوية بن أبي سفيان في عدد من المسلسلات العربية والفارسية, للعربية منها مسلسلين و هما مسلسل القعقاع بن عمرو التميمي من إخراج المثنى صبح و قد قام بتجسيد دوره الممثل السوري قيس الشيخ نجيب و في مسلسل معاوية و الحسن و الحسين للمخرج عبد الباري أبو الخير و قام بتجسيده الممثل رشيد عساف.

 

زندگینامه حضرت معاویه بن ابی سفیان رضی الله عنهما به زبان فارسی

در اين قسمت كمي در مورد شخصيت و زندگي بزرگمرد تاريخ اسلام يعني حضرت معاويه ابن ابوسفيان رضي الله تعالي عليه مي پردازيم . دليل پرداختن به اين امر ، بي انصافي عده اي در حق حضرت معاويه رضي الله تعالي عليه و نيز ناشناس بودن شخصيت حقيقي و وارسته ي  ايشان نزد جوانان اهل سنت است كه اميدواريم بعد از خواندن تمام مطلب بينش و شناخت لازم حاصل گردد.

حضرت معاويه رضي الله تعالي عنه

 در اين قسمت كمي در مورد شخصيت و زندگي بزرگمرد تاريخ اسلام يعني حضرت معاويه ابن ابوسفيان رضي الله تعالي عليه مي پردازيم . دليل پرداختن به اين امر ، بي انصافي عده اي در حق حضرت معاويه رضي الله تعالي عليه و نيز ناشناس بودن شخصيت حقيقي و وارسته ي  ايشان نزد جوانان اهل سنت است كه اميدواريم بعد از خواندن تمام مطلب بينش و شناخت لازم حاصل گردد.

معاويه از ديدگاه رسول اکرم صلي الله عليه وسلم:

معاويه -رضي الله عنه- پس از اظهار نمودن اسلام خويش در روز فتح مکه، به يکی از نزديکان و مقربان جناب رسول الله -صلي الله عليه وسلم- تبديل شد، تا جايی که در سلک کاتبان وحی الهی در آمده و اين بزرگترين شرف و کرامت است، که به جهت آن بسياری ازاوقات خويش را درمصاحبت وهمراهی جناب  رسول الله -صلي الله عليه وسلم- بسر می برد. نقل است که ابوسفيان نيز پس از اسلام آوردن به خاطر علاقه ای که به پيامبر -صلي الله عليه وسلم- داشت روزی در محضر رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- حاضر شد و گفت: يا رسول الله من قبل از اسلام آوردن در مقابل مسلمانان صف آرايی می کردم و بر عليه شماها شمشير می کشيدم، الان مرا دستور بده تا جبران گذشته بکنم و رسول الله -صلي الله عليه وسلم- در جواب فرمود: بله؛ سپس ابوسفيان گفت: يا رسول الله، معاويه را برای خدمت خويش قبول فرما و در کار کتابت و نوشتن نامه ها از او کار بگير. رسول الله -صلي الله عليه وسلم- باز فرمود: بله؛ بعد از آن ابوسفيان به خاطر علاقه شديد به رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- فرمود:  يا رسول الله -صلي الله عليه وسلم- می خواهم دختر کوچکم را نيز به عقد شما درآورم. رسول الله -صلي الله عليه وسلم- برای خواسته سومی پاسخ منفی داد. چون در آن وقت دختر ديگر ابوسفيان، يعنی ((ام حبيبه)) را در نکاح داشت و فرمود: اين برايم حلال نيست که در يک زمان دو خواهر را در نکاح داشته باشم. پس از آن معاويه-رضي الله عنه- مدام در خدمت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- بود و بعد از ((زيد بن ثابت)) از جملهء مقربترين کاتبان رسول الله -صلي الله عليه وسلم- به شمار می رفت. در اين مورد که معاويه-رضي الله عنه- يکی از کاتبان وحی بوده، هيچ اختلافی وجود ندارد و تمامی مؤرخين اين را نقل کرده اند. ابن کثير می گويد: ان معاويه يکتب الوحی لرسول الله -صلي الله عليه وسلم- مع غيره من کتاب الوحی[1] ؛ معاويه آيات نازله را همراه ديگر کاتبان وحی برای پيامبر می نوشت. درمورد مشورت رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- با حضرت جبرئيل وتاييد معاويه-رضي الله عنه- از جانب حضرت جبريل به عنوان کاتب امين، حديث ضعيفی وجود دارد. روی عن علی و جابر ابن عبدالله ((أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- استشار جبرئيل (عليه السلام) فی استکتابة معاوية فقال: استکتبه, فإنه أمين))[2] در اين مدتی که معاويه -رضي الله عنه- در معيت رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- به سر می برد، رسول الله -صلي الله عليه وسلم- بارها برای او دعای خير نمود،  و اين ناشی از محبت رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- نسبت به ايشان است. اکثر مؤرخين و محدثين حديث مشهور را که در آن دعاهای مختلفی برای معاويه-رضي الله عنه- صورت گرفته، نقل کرده اند. در اينجا ما آنچه را که تمامی مؤرخين آن اتفاق دارند، ذکر مي کنيم: صاحب الاستيعاب اين حديث را از معاويه بن صالح نقل می کند: سمعت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- يقول: (اللهم علم معاوية الکتاب والحساب وقه العذاب)[3] و در بعضی روايات: ((وأدخله الجنة)) را نيز اضافه کرده اند. ابو سهر نيز اين حديث را از عميره مزنی روايت می کند. همچنين امام احمد در مسند،  ترمذی در صحيحش و ابن عساکر در تاريخ دمشق، اين حديث را نقل کرده اند. قال مروان الطاهری: ثنا سعيد بن عبدالعزيز، حدثنی ربيعه بن يزيد، سمعت عبدالرحمن بن ابی عميره يقول: سمعت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- يقول لمعاويه: (اللهم اجعله هادياً مهدياً واهده واهد به)[4] ؛ بار خدايا، او را هدايت دهنده و هدايت يافته بگردان و او را هدايت کن و وسيله هدايت مردم قرار بده. روايت ديگری وجود دارد که روزی رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- حضرت ابوبکر -رضي الله عنه- و حضرت عمر -رضي الله عنه- را امر فرمود که در مورد مسئله ای با هم مشورت کنند و نتيجه را به رسول الله -صلي الله عليه وسلم- اطلاع دهند. اما ظاهراً ايشان در اين مورد به نتيجه ای نمی رسند. رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- فرمود: (ادعوا معاويه) معاويه را برای مشورت خود دعوت کنيد و از او نظر خواهی نمائيد(فانه قوی امين) چرا که ايشان هم توانا هستند و هم امين و امانتدار.[5] ؛ يعنی در تفکر و تدبر در سطح بالای می باشد و در اظهار نظر خيانت نمی کند. قال أبو مسهر ومحمد بن عائز:  عن صدقه بن خالد،  عن وحش بن حرب بن وحشی عن أبيه عن جده،  قال:  أردف النبی -صلي الله عليه وسلم- معاوية بن أبی سفيان خلفه فقال:  ما يلينی منک؟  قال:  بطنی.  قال:  (اللهم املاه علماً).  زاد أبو مسهر:  أو (حلماً )[6] امام ذهبی حديث بالا را از ابومسهر نقل می کند که روزی رسول الله -صلي الله عليه وسلم- بر مرکبی سوار بود و معاويه نيز پشت سر رسول الله -صلي الله عليه وسلم- سوار شده بود. رسول الله -صلي الله عليه وسلم- از او پرسيد: چه قسمتی از بدن تو به من چسبيده؟ معاويه گفت: شکم (و سينه ام). رسول الله -صلي الله عليه وسلم- فرمود:  خدايا! آن را (سينه اش را) از علم مملو و پر بگردان. ابو مسهر (حلم) را نيز اضافه کرده است که اين در کتب ديگر نيامده است. اما بيهقی اين حديث را نقل می کند که روزی رسول الله -صلي الله عليه وسلم- برای وضو جايی تشريف بردند، معاويه-رضي الله عنه- نيز به دنبال ايشان رفت و برای آن حضرت آب برد. رسول الله -صلي الله عليه وسلم- بعد از وضو گرفتن به او نگاه کرد و فرمود: ((ان وليت امراً فاتق الله واعدل))[7] بر اساس اين حديث می توان به اين نتيجه رسيد که رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- می دانست که در آينده، معاويه -رضي الله عنه- صاحب حکومت و خلافت می شود به همين جهت او را سفارش می کند که اگر خلافت و حکومت و اداره امور به شما محول شد، آنگاه نيز از خدا بترس و تقوی را پيشه خود ساز، همچنين با عدالت رفتار کن. خود معاويه-رضي الله عنه- بعد از شنيدن اين گفته رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم-  و احاديث ديگری از ايشان می فرمايد: من هميشه گمان می بردم که به خاطر اين سخن رسول الله -صلي الله عليه وسلم- من مورد اين آزمايش و امتحان قرار می گيرم و به حکومت و خلافت می رسم. علامه ابن کثير در البدايه و النهايه اين حديث را اينگونه نقل می کند: عن عمر بن يحيی بن سعيد بن العاص بن جده سعيد،  أن معاويه أخذ الاداوة فتبع رسول الله -صلي الله عليه وسلم- فنظر اليه فقال له: ((يا معاويه إن وليت أمراً فاتق الله واعدل)) قال معاويه: فما زلت أظن أنی مبتلی بعمل لقول رسول الله -صلي الله عليه وسلم-))[8] روی اسماعيل بن ابراهيم بن مهاجر عن عبد الملک بن عمر قال: قال معاويه: والله ما حملنی علی الخلافة إلا قول رسول الله -صلي الله عليه وسلم- لی: يا معاويه! إن ملکت فاحسن)). اين حديث پيشگويی رسول الله -صلي الله عليه وسلم- را درمورد حکومت و خلافت معاويه-رضي الله عنه- ثابت می کند. به همين جهت او را سفارش کرده و برايش دعا می کند. علامه ابن كثير، حديث ديگری را در البدايه و النهايه نقل می کند که خلاصه آن اين است: رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- فرمود:  ستونی را از نور مشاهده کردم که از زير سرم بيرون آمده در حالی که همچنان می درخشيد در شام استقرار يافت.[9] اين حديث را يعقوب بن سفيان از حضرت عمر -رضي الله عنه- روايت می کند.حديث ديگری در مورد حکومت و خلافت معاويه -رضي الله عنه- در مجمع الزوائد نقل شده است: قال عمرو بن العاص،  سمعت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- انه يقول: ((اللهم علمه الکتاب و مکن له فی البلاد وقه العذاب))[10] خدايا معاويه را علم کتاب نصيب بفرما و او را در شهر متمکن فرما (حاکم بگردان) و او را از عذاب محفوظ دار.

[1] - البدايه و النهايه / ج 8 / ص 122.

[2] - البدايه والنهايه / ج 8 / ص 123.

[3] - الاستيعاب / ج 3.

[4] - تاريخ الاسلام / شمس الدين ذهبی / ج 2 / ص 325.

[5] - تاريخ دمشق / ج 16 / ص 345.

[6] - تاريخ الاسلام / امام ذهبی / ج 2 / ص 310.

[7] - البدايه و النهايه / ابن کثير / به نقل از بيهقی / ج 1.

[8] - البدايه و النهايه / ج 8 / به نقل از بيهقی.

[9] - البدايه و النهايه / ج 8.

[10] - حضرت معاويه و حقايق تاريخی / به نقل از مجمع الزوائد / ج 9 / ص 356.

معاويه -رضي الله عنه- از ديدگاه تابعين

معاويه-رضي الله عنه- نزد تابعين، تبع تابعين، سلف صالح و بزرگان دين دارای مقام و جايگاه ويژه ای است، و تمامی سلف و خلف صالح نيز از علماء بزرگ اين عصر نيز ايشان را يکی از اصحاب بزرگوار و گرانقدر رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- ميدانند. در اينجا به چند روايت از تابعين در مورد شخصيت و مقام ايشان اشاره می کنيم: علامه ابن كثير در البدايه و النهايه می گويد: روزی از تابعی معروف، عبدالله بن مبارک (رحمه الله) در مورد شخصيت معاويه -رضي الله عنه- سؤال شد. ايشان در جواب فرمودند: من در مورد کسی که پشت سر رسول الله -صلي الله عليه وسلم- نماز خوانده و در جواب ((سمع الله لمن حمده)).  ((ربنا و لک الحمد)) گفته است. چه چيزی دارم که بگويم. همچنين روزی فردی نزد ايشان آمد و سؤال کرد که معاويه-رضي الله عنه- افضل است يا عمر بن عبدالعزيز؟ ابن مبارک با شنيدن اين سؤال عصبانی شد و فرمود: شما اين دو نفر را با هم مقايسه می کنيد؟ (يک صحابی را با يک تابعی؟)؛ به خدا قسم، آن گرد و غباری که در جهاد همراه رسول الله -صلي الله عليه وسلم- روی بدن و بينی معاويه-رضي الله عنه- قرار گرفته است، از عمر بن عبدالعزيز (که به عدالت و تقوی بين تابعين مشهور است) فضيلت بيشتری دارد.[1]

[1] - البدايه و النهايه / ج 8.

 عشق و محبت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- در دل معاويه-رضي الله عنه- ريشه دوانيده بود

بعد از آنکه معاويه -رضي الله عنه- اسلامش را آشکار کرد، اکثر اوقات شبانه روز در خدمت پيامبر -صلي الله عليه وسلم- بود و هر روز و هر شب و هر ساعت، بر عشق و علاقه اش نسبت به رسول الله -صلي الله عليه وسلم- افزوده می شد. تا جايی که اگر کوچکترين فردی به او چيزی می گفت که حتی خلاف رای او می بود، اما چون از رسول الله -صلي الله عليه وسلم- برايش نقل می کردند، فوری تسليم می شد و با جان و دل قبول می کرد. حديث مشهوری که اکثر محدثين و مؤرخين آن را ذکر کرده اند اين است: روی عبدالاعلی بن ميمون بن مهران عن ابيه: ان معاويه قال فی مرضه: کنت أوضیء رسول الله  -صلي الله عليه وسلم- يوماً فنزع قميصه وکسانيه وفرقعته وخبأت قلامة أظفاره فی قارورة فاذا مت فاجعلوا القميص علی جلدی، وامحقوا تلک القلامة واجعلوا فی عينی، فعسی الله أن يرحمنی ببرکتها)[1] البته اين حديث را مؤرخان ديگر با اندکی تغيير نقل کرده اند، خلاصه داستان را که برگرفته از تمام آنها است، نقل می کنيم: معاويه-رضي الله عنه- قبل از مرگ به پسرش يزيد وصيت ميکند و بعد از آن اين داستان را برايش تعريف می کند: روزی رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- ناخن مبارک را می چيدند و موهای خويش را کوتاه می کردند که من آنها را نيز برداشتم و نزد خود نگه داری کردم، برای چنين روزی. ای پسرم!  وقتی من مردم، پس از غسل، اين تکه پارچه را زير کفنم، بروی بدنم قرار بده و ناخنها و موها را در دهنم و چشمانم و جای سجده ام بگذار. بلکه خداوند به برکت اينها بر من رحم کند و او آمرزنده و مهربان است. اين خود نشانه عشق و علاقه شديد نسبت به رسول الله -صلي الله عليه وسلم- می باشد. همچنين روايت است که معاويه -رضي الله عنه- در زمان حکومت و خلافت خويش شنيد که شخصی در يمن است که شباهت زيادی به رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- دارد.  معاويه-رضي الله عنه- برای استاندار آنجا نامه ای نوشت که شخص مذکور را فوراً،  اما در کمال احترام و عزت، اينجا بفرستيد. شخص مورد نظر، با کمال عزت و احترام آورده شد، حضرت معاويه -رضي الله عنه- شخصاً برای استقبال و پيشواز او رفت، همين که او را ديد،  پيشانی اش را بوسيد و مدتی نزد خود نگه داشت.  سپس با او هدايايی داده او را برگرداندند.[2] ابن كثير می گويد: حدثنا سليمان بن عبدالرحمن الدمشقی ثنا يحيی بن حمزه، ثنا ابن ابی مريم ان القاسم بن مغيره ان ابا مريم الازدی اخبره، قال: دخلت علی معاويه. فقال: ما انعمنا بک يا ابا فلان!  فقلت : حديث سمعته، اخبرک به. سمعت رسول الله -صلي الله عليه وسلم- يقول: ((من ولاه الله شيئاً من أمر المسلمين فاحتجب دون حاجتهم و خلتهم و فقرهم، احتجب الله دون حاجته وخلته و فقره)) فجعل معاوية حين سمع هذا الحديث رجل علی حوائج الناس[3]. اين حديث دو مطلب را روشن می نمآيد: اول: اينکه، اطاعت کامل و بدون چون و چرا از رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- به محض شنيدن دستور و حديث ايشان. دوم: دلسوزی اصحاب رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- نسبت به ايشان و عدم ترس و واهمه ای از قبول نکردن سخن ايشان. وقتی اين صحابی گرانقدر نگهبانان جلوی خانه و محل کار معاويه-رضي الله عنه- را می بيند، فوراً به سوی او می رود. معاويه-رضي الله عنه- از او می پرسد: چه شده؟ برای چه کاری آمده ای؟ (اين گونه شتابان). حضرت ابی مريم می گويد: حديثی را از رسول الله -صلي الله عليه وسلم- شنيده ام، که می خواهم برايتان بخوانم تا از آن مطلع شويد. معاويه -رضي الله عنه- می گويد: بفرما (آماده شنيدن و عمل کردن هستيم). ابی مريم می گويد: شنيده ام از رسول الله -صلي الله عليه وسلم- که هر گاه خدا کسی را امير و پادشاه بگرداند و او با گذاشتن نگهبان و دربان برای مراجعين و ارباب رجوع مانع ايجاد نمآيد، خداوند متعال نيز هنگام رجوع اين عبد به سوی او تعالی و وقت دعا و خواستن از او تعالی مانع هايی ايجاد می کند و دعای او را قبول نمی کند. معاويه -رضي الله عنه- با شنيدن اين حديث فوراً شخصی را مامور کرد که در هر ساعت از شبانه روز اگر مراجعه کننده ای آمد، او را نزد من بياوريد. علامه سيوطی نيز در ((تاريخ الخلفاء)) داستانی در اين مورد نقل کرده است: جبله بن سخيم می گويد: روزی در زمان خلافت معاويه-رضي الله عنه- نزد ايشان رفتم، ايشان را در حالی ديدم که ريسمانی در گردنش انداخته و کودکی آن را به دنبال خود می کشاند، انگار ايشان را مهار کرده است و اين گونه با او بازی می کند. از او پرسيدم: ای اميرمؤمنين، اين چه کاری است که شما به آن مشغول هستيد؟ معاويه-رضي الله عنه- گفت: ای بی عقل! من از رسول الله -صلي الله عليه وسلم- شنيده ام که فرمود: اگر بچه ای داريد برای خوشحال کردنش با او رفتار بچگانه ای داشته باشيد.[4]

[1] - تاريخ الاسلام / ج 2 / ص 316.

[2] - حضرت معاويه و حقايق تاريخی / ص 227 / با اندکی تصرف.

[3] - البدايه و النهايه / ج 8 / ص 128 / به نقل از ترمذی

[4] - تاريخ الخلفاء / سيوطی / ص195.

جنگ صفين

پس از شهادت حضرت عثمان -رضي الله عنه- انگار رب العالمين تصميم داشت،  مسلمين را مورد آزمايش قرار دهد، به همين جهت فتنه و آشوب آغاز شد. معاويه -رضي الله عنه- معتقد بود که حضرت عثمان -رضي الله عنه- مظلومانه شهيد شده است و نبآيد در انتقام گرفتن از قاتلين هيچگونه نرمشی به خرج داد. از آن طرف نيز منافقين که از قبل منتظر چنين فرصتی بودند و خوشحال و خرسند از اينکه بين اين دو امير بزرگ، اختلافی ايجاد شود، خود را در ميان لشکريان حضرت علی -رضي الله عنه- پنهان کرده بودند. به دلايلي که حضرت علی -رضي الله عنه- داشتند، تصميم گرفت که آنها را تحويل ندهد وهمين سبب ايجاد اختلاف بين حضرت علی و معاويه -رضي الله عنهما- گرديد. علامه ابن كثير اين داستان را اينگونه بيان می کند: حضرت ابو مسلم خولانی -رضي الله عنه- با جمعی از صحابه نزد معاويه -رضي الله عنه- رفتند و ايشان را به بيعت با حضرت علی-رضي الله عنه- دعوت دادند، و اين گونه معاويه -رضي الله عنه- را خطاب کردند: آيا می خواهی با علی وارد جنگ شوی؟ چه فکر کرده ايی؟ آيا از نظر علم و فضل با ايشان برابری؟ معاويه -رضي الله عنه- پاسخ داد: به خدا قسم من چنين تصوری ندارم، و خيلی بهتر از شما می دانم که حضرت علی -رضي الله عنه- از من بهتر است.  اما آيا شما نيز اين را قبول نداريد که عثمان -رضي الله عنه- مظلومانه شهيد شد؟ من پسر عمويش هستم. به همين جهت برای انتقام خون او و قصاص از قاتلين، از همه حقدارترم. شما نزد حضرت علی برويد و بگوييد، اگر قاتلين حضرت عثمان -رضي الله عنه- را تحويل دهد، امر خلافت را به او می سپارم و همگی با او بيعت می کنيم. هيات مذکور نزد حضرت علی -رضي الله عنه- آمدند و پيغام معاويه-رضي الله عنه- را رساندند، اما حضرت علی-رضي الله عنه- به دلايل موجهی که در دست داشت از تسليم قاتلان خودداری نمود، و همين سبب شد که اهل شام که همگی گوش به فرمان معاويه-رضي الله عنه- بودند با حضرت علی بيعت نکنند و اختلاف شروع شد.[1] اما با توجه به همه اينها آن دو بزرگوار، احترام يکديگر را نگه می داشتند، و هيچکدام برای کسب پست و مقام و رياست جنگ نمی کردند. بلکه هر يک خود را بر راه صحيح و صواب می دانست و به خاطر همان جنگ می کرد. البته نظريه علماء و جمهور اينست که حضرت علی-رضي الله عنه- در اين کشمکش بر حق بوده و اين خطای اجتهادی بوده که از معاويه-رضي الله عنه- سر زده است.[2]

[1] - حضرت معاويه و حقايق تاريخی / ص 263.

[2] - البدايه و النهايه / ج 8 / ص 129.

خلافت معاويه -رضي الله عنه-

حضرت حسن بن علی -رضي الله عنهما- با مشاهده فتنه و آشوب و امکان دوباره ريخته شدن خون اصحاب، و با مشاهده اختلاف مردم عراق، تصميم گرفت، امر خلافت را به معاويه -رضي الله عنه- بسپارد، تا از بروز هرگونه اختلاف و خونريزی جلوگيری به عمل آورد و خود به مدينه بازگشت.

معاويه -رضي الله عنه- به کوفه رفت و مردم همگی با او بيعت کردند.[1] علامه سيوطی می گويد: معاويه -رضي الله عنه- مجموعاً 20 سال استاندار و 20 سال نيز به عنوان خليفه و حاکم اسلامی قرار گرفت.[2] ايشان مدت 4 سال در زمان خلافت حضرت عمر -رضي الله عنه-، 12 سال در زمان خلافت حضرت عثمان -رضي الله عنه-، و 4 سال در زمان خلافت حضرت علی -رضي الله عنه- و 6 ماه در زمان خلافت حضرت حسن بن علی -رضي الله عنهما- ، امير و والی شام بود. علامه ابن كثير می فرمايد: رسول اکرم -صلي الله عليه وسلم- در احاديث اشاره فرموده که بعد از من خلافت تا سی سال طول می کشد و سپس به پادشاهی تبديل می شود. و اين مدت سی سال با خلافت حضرت حسن -رضي الله عنه- تکميل شده و معاويه -رضي الله عنه- اولين پادشاه اسلامی بود و بهترين آنها.[3] علامه سيوطی قول کعب الاحبار را نقل می کند که فرمود:((لن يملک أحد هذه الامة ما ملک معاويه)) کسی از اين امت به اندازة معاويه حکومت نمی کند.

[1] - اسد الغابه / ج 5 / ص 200.

[2] - تاريخ الخلفاء / سيوطی / ص 195.

[3] - البدايه و النهايه / ج 8.

خطای اجتهادی معاويه -رضي الله عنه-

معاويه -رضي الله عنه- در دوران حکومت خويش چندين بار با لغزش های اجتهادی مواجه شده است که همين موارد سبب شده اند تا حکومتش با خلافت راشده تفاوت داشته باشد و دوران حکومتش را ((ملوکيت)) بنامند. اما آيا او به خاطر اين خطا و لغزش ها گناهکار می باشد؟ علامه تقی عثمانی می فرمايد: در احاديث صحيحه مذکور است که مجتهد اگر به حق (و حقيقت) برسد، برايش مزد و پاداش دو برابر خواهد بود و اگر اشتباه کند (باز هم) يک اجر خواهد برد و شکی نيست که معاويه -رضي الله عنه- مجتهد بوده، بنابراين اگر اشتباهی هم کرده باشد، نزد خداوند اجر و ثواب دارد. و اين امر برايش قابل اعتراض و ملامت نيست.[1] ((اما اين امر را (لغزش اجتهادی) در مورد افراد بعدی (يزيد) نمی توان بکار برد. زيرا آنها اصلاً اهل اجتهاد نبوده اند، بلکه از آنها فاسق وگناهکار علنی بودند و از هيچ نظر آنها را نمی توان جزء خلفاء به شمارآورد. و آنها صرفاً در ليست ملوک داخل اند.))[2] يکی از اين لغزش های بزرگ، انتخاب نمودن پسرش يزيد، به عنوان جانشين خويش بود. اين پيشنهاد از طرف اصحاب گرانقدر رسول و تابعين به شدت مورد انتقاد قرار گرفت و اکثر بزرگان اصحاب و حضرت ام المؤمنين عايشه صديقه -رضی الله عنها- آن را رد کردند.

معاویه در زمان خلفای راشدین

پس از وفات پیامبر اسلام در سال ششصد و سی و دو میلادی، معاویه به پیروی پدرش از بیعت با ابوبکر سرباز زد. بهانه معاویه و ابوسفیان این بود که ابوبکر از قبیلهٔ بنی تیم است و خلافت باید از آن بنی هاشم یا بنی امیه باشد. سرانجام با اصرار هشام بن عمرو، ابوسفیان و پسرش راضی به بیعت با ابوبکر شدند. ابوبکر، یزید بن ابی سفیان و معاویه را به شام گسیل کرد. یزید، در آنجا موفقیت به دست آورد و دمشق فتح شد. یزید نیز به حکمرانی و ولایت دمشق برگزیده شد. عمر بن خطّاب، یزید را در حکمرانی دمشق ابقا کرد و فلسطین و نواحی اطراف آن را بر قلمرو وی افزود. در سال ۱۸ هجری قمری، یزید درگذشت و برادرش معاویه جای او را گرفت. با مرگ عمر، عثمان نیز معاویه را در جای خود ابقا کرد. بدین ترتیب معاویه در زمان خلافت سه خلیفهٔ نخست، به تدریج در شام، قدرت و محبوبیت کسب کرد. در جریان محاصره عثمان با اینکه از طرف عثمان از معاویه خواسته شده بود به کمکش بیاید و فرصت چنین کاری هم برای معاویه وجود داشت در عین حال تعلل ورزید.

معاویه در زمان خلافت علی

پس از مرگ عثمان، علی بن ابی طالب به خلافت رسید. علی پیشنهاد اطرافیانش را برای ابقای معاویه نپذیرفت و او را از زعامت و حکومت در شام عزل کرد. معاویه به بهانهٔ کشته شدن عثمان و انتقام خون او، وارد جنگ باعلی شد. مردم شام با او بیعت کردند و علیه علی همداستان شدند. سرانجام جنگ صفین درگرفت. در این جنگ شکست نخست به معاویه افتاد. اما به صوابدید عمروعاص قرآن بر نیزه کردند و حکمیت مطرح گشت. نتیجهٔ حکمیت خلع علی و تحکیم حکومت معاویه در شام بود.

از زمان خلافت علی به خلافت چشم دوخته بود و بعد از مرگ علی، موقعیت را مناسب دید مردم در عراق، با حسن بن علی بیعت کردند؛ ولی شامیان معاویه را خلیفه دانستند.

معاویه به عراق لشکر کشید و حسن با دوازده هزار نفر به مقابله برخاست و قیس بن عباده، فرماندهٔ لشکر بود و عبیدالله بن عباس هم از فرماندهان سپاه. پس از مدتی حسن دریافت که با چنین لشکری دیگر نیاز به دشمن نیست؛ و ادامه دادن این جنگ، مسلمانان را به مسلخ بردن است. سپاهی که با شایعه متفرق شوند و فرماندهان به چند کیسهٔ زر خود را بفروشند، برای شکست خوردن نیاز به دشمن ندارد. نقل است که وقتی سپاه کوفه به مدائن رسید، شایعه شد که قیس بن عباده کشته شد. بلوایی در لشکر بپا شد ومردم به خیمهٔ حسن ریختند و اموال او را غارت کردند و حتی گلیم زیر پای او را کشیدند و پای او را مجروح کردند.

برای حسن مسجّل شد که جنگ با معاویه، جز شکست، و ریختن خون مسلمانان نتیجه‌ای در بر نخواهد داشت. ومعاویه نیزدراین هنگام بافرستادن نامه‌ای سفید ازپیش امضا شده برای قبول شروط حسن برای صلح بااو اقدام کرد کرد؛ بنابراین حسن صلح با معاویه رابا چندین شرط پذیرفت.

معاویه وارد کوفه شد. معاویه سال ۴۱ هجری را «عام الجماعة» نامید؛ زیرا امت به استثنای خوارج با یک خلیفه بیعت کردند.

این نخستین سنگ بنای سلسلهٔ پادشاهی امویان در تاریخ بود. سلسله‌ای که ۹۱ سالِ هجری و ۸۹ سالِ میلادی در تمام ممالک اسلامی ادامه یافت و از آن پس، بیش از ۷ قرن در اندلس جریان داشت.

خلافت معاویه

 حسن بن علی عهدنامهٔ صلح با معاویه بست و خلافت او را با شرایطی پذیرفت. معاویه هنگامی که اوضاع برای او مستقر شد در میان مردم کوفه خطبه‌ای ایراد کرد و گفت: «ای مردم کوفه من برای نماز و زکات و حج، با شما نجنگیدم، که می‌دانم خودتان نماز می‌خوانید و زکات می‌دهید و به حج می‌روید ولی با شما جنگیدم تا بر شما حکومت کنم تا آنجا که گفت: و هر شرطی که بستم و هر چیزی را که به حسن بن علی قول داده‌ام زیرا این دو پایم می‌باشد که به آن وفا نخواهم کرد».

در دوران خلافت معاویه، دهاة عرب چون عمروعاص، مغیره بن شعبه، و زیاد بن ابیه نفوذ بسیاری یافتند. معاویه حکومت عراق را به مغیرة، مصر را به عمروعاص، و بصره و کوفه را